ေတာင္အာဖရိက ေစ့စပ္ေဆြးေႏြးေရးျဖစ္စဥ္

နိဒါန္း

ေတာင္အာဖရိကႏိုင္ငံရဲ႕ ေစ့စပ္ေဆြးေႏြးေရးျဖစ္စဥ္ဟာ ကမၻာတ၀ွမ္းက ႏိုင္ငံေရးေလ့လာသူေတြ၊ ႏိုင္ငံေရးလက္ေတြ႕ လုပ္ေဆာင္ေနသူေတြနဲ႕ ႏိုင္ငံေရးတက္ၾကြလွဳပ္ရွားသူမ်ားအၾကားမွာ ထင္ရွား ေက်ာ္ၾကားလွပါတယ္။ (၁၉၉၀) ခုႏွစ္၊ ေဖေဖာ္၀ါရီလ မွာ ေတာင္အာဖရိက သမၼတ F. W. de Klerk က ႏွစ္ေပါင္းမ်ားစြာ ေထာင္သြင္းအက်ဥ္းခ်ထားတဲ့ အတိုက္အခံေခါင္းေဆာင္ မင္ဒဲလားကို လႊတ္ေပး လိုက္တဲ့အခါမွာ ေတာင္အာဖရိကျပည္သူမ်ားသာမက ကမၻာကပါ အံ့ၾသသြားခဲ့ၾကပါတယ္။ မင္ဒဲလားကို လႊတ္ေပးလိုက္မွဳဟာ အေျပာင္းအလဲေတြကို ဦးတည္လာျပီလားဆိုတာကို အဆိုးဘက္ ကေကာ၊ အေကာင္းဘက္ကပါ ေ၀ဖန္သံုးသပ္မွဳေတြ ရွိလာခဲ့ၾကပါတယ္။

ဘယ္လိုပဲျဖစ္ျဖစ္၊ မင္ဒဲလားတေယာက္ထဲကို လႊတ္ေပးလိုက္တာနဲ႕တင္ ႏိုင္ငံေရးအရ ျပဳျပင္ေျပာင္းလဲမွဳ (political reform) ကို အာမခံခ်က္ မရွိႏိုင္ေၾကာင္းကိုလဲ အမ်ားက နားလည္ထားခဲ့ၾကပါတယ္။ သို႕ေပမယ့္ F. W. de Klerk အစိုးရဘက္က တာ၀န္ရွိသူေတြ၊ မင္ဒဲလားဦးေဆာင္တဲ့ ANC (African National Congress) အပါအ၀င္ ေတာင္အာဖရိက အတိုက္အခံ အဖြဲ႕အစည္း မ်ားစြာက တာ၀န္ရွိသူေတြ၊ ဘာသာေရး ေခါင္းေဆာင္ေတြနဲ႕ ပညာရွင္ေတြဟာ ကမၻာ့သမိုင္းမွာ extraordinary negotiation process လို႕ မွတ္တမ္းတင္ခံထားခဲ့ရတဲ့ ေစ့စပ္ေဆြးေႏြးေရးျဖစ္စဥ္ၾကီးကို ပူးတြဲ ေဖာ္ေဆာင္ႏိုင္ခဲ့ၾကပါတယ္။





ပဋိပကၡ သမိုင္းေနာက္ခံ

(၁၆၅၂) ခုႏွစ္မွာ ဒတ္ခ်္အေရွ႕အိႏၵိယကုမၸဏီက Cape of Good Hope မွာ ဌာနခြဲတခု ဖြင့္လွစ္ခဲ့ပါတယ္။ တျဖည္းျဖည္းနဲ႕ အာဖရိကတိုက္ ေတာင္ပိုင္းေဒသမွာ လူျဖဴေတြက ကိုလိုနီစနစ္နဲ႕ အုပ္ခ်ဳပ္မွဳေတြ ျပဳလုပ္လာပါတယ္။ သူတို႕ေတြကို Boers ေတြလို႕ သတ္မွတ္ေခၚတြင္ၾကပါတယ္။ သူတို႕ေတြက ေဒသခံလူမည္းလူမ်ိဳးေတြကို ေက်းကၽြန္ျပဳ အလုပ္ေစခိုင္းမွဳေတြ လုပ္လာခဲ့ပါတယ္။ (၁၇၉၅) ခုႏွစ္မွာ Cape of Good Hope ကို ျဗိတိသွ်ေတြက သိမ္းပိုက္ျပီး၊ (၁၈၁၅) ခုႏွစ္မွာေတာ့ ေဒသတြင္း ထိန္းခ်ဳပ္မွဳေတြ ျပဳလုပ္လာႏိုင္ခဲ့ပါတယ္။ ျဗိတိသွ်ေတြက လူ႕အဖြဲ႕အစည္း တိုးတက္ေရး အတြက္ လိုအပ္မယ့္ မူ၀ါဒေတြ ေျပာင္းလဲခ်မွတ္လာျပီး၊ (၁၈၃၄) ခုႏွစ္မွာ ေက်းကၽြန္စနစ္ကို ဖ်က္သိမ္းေပးခဲ့ပါတယ္။

ဒါေၾကာင့္ Boers ေတြဟာ နယ္ေျမသစ္ရွာေဖြမွဳေတြ ျပဳလုပ္လာၾကပါတယ္။ ဒီလိုနယ္ေျမသစ္ေတြ ရွာေဖြရင္း (၁၈၆၉) ခုႏွစ္မွာ Kimberly ဆိုတဲ့ေနရာမွာ သဘာ၀သယံဇာတ စိန္ေတြ တူးေဖာ္ေတြ႕ရွိခဲ့ျပီး၊ မၾကာမီမွာပဲ Johannesburg မွာ ေရႊေတြ ထပ္မံ ေတြ႕ရွိခဲ့ၾကပါတယ္။ ျဗိတိသွ်ေတြက နယ္ေျမသစ္ေတြကိုပါ လက္ေအာက္ခံေဒသအျဖစ္ သတ္မွတ္လာတာေၾကာင့္ သယံဇာတေပါၾကြယ္၀တဲ့ နယ္ေျမေတြကို လုၾကရင္း Boer Wars ႏွစ္ၾကိမ္ ျဖစ္ခဲ့ေပမယ့္ စစ္အင္အားနဲ႕ လက္နက္အင္အား သာလြန္တဲ့ ျဗိတိသွ်တို႕ဘက္က အႏိုင္ရသြားခဲ့ပါတယ္။

(၁၉၁၀) ခုႏွစ္မွာေတာ့ ျဗိတိသွ်တို႕က ေတာင္အာဖရိက ျပည္ေထာင္စုအျဖစ္ ကြဲျပားေနတဲ့ နယ္ေျမ ေဒသ အသီးသီးကို စုစည္းသတ္မွတ္ေသာ ဖြဲ႕စည္းပံုအေျခခံဥပေဒကို ျပဌာန္းခဲ့ပါတယ္။ ဖြဲ႕စည္းပံုအေျခခံဥပေဒအရ တက္လာတဲ့ အစိုးရသစ္ဟာ Mines and Work Act (1911), Natives Land Act (1913) တို႕ကို ျပဌာန္းခဲ့ရာမွာ လူမည္းလူမ်ိဳးေတြအတြက္ ဆံုးရွံဳးနစ္နာေစမယ့္ ပုဒ္မေတြ အမ်ားအျပား ပါ၀င္ခဲ့ပါတယ္။ (၁၉၃၀) ကာလေတြမွာ ျဖစ္ပြားခဲ့တဲ့ ကမၻာ့စီးပြားပ်က္ကပ္က ေတာင္အာဖရိကႏိုင္ငံကို ဆိုးရြားစြာ အက်ိဳးသက္ေရာက္မွဳေတြ ရွိေစခဲ့ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ လူျဖဴေတြနဲ႕ ဖြဲ႕စည္းထားတဲ့ အမ်ိဳးသားပါတီက လူျဖဴဆင္းရဲႏြမ္းပါးသူေတြကို ဦးစားေပးျပီး၊ လူမည္းေတြကို ေစ်းေပါေသာ လုပ္သားမ်ားအျဖစ္ ခြဲျခား အသံုးခ်မယ့္ မူ၀ါဒေတြကို ေရးဆြဲခဲ့ပါတယ္။ ဒီပါတီဟာ (၁၉၄၈) ခုႏွစ္၊ ေရြးေကာက္ပြဲမွာ အႏိုင္ရပါတီ ျဖစ္လာခဲ့ပါတယ္။

အႏိုင္ရပါတီဟာ ေရးဆြဲထားတဲ့ မူ၀ါဒေတြကို အေျခခံျပီး Apartheid Laws ေတြကို ခ်မွတ္က်င့္သံုးပါေတာ့တယ္။ ေတာင္အာဖရိက ဘာသာစကားအရ Apartheid ဆိုတာ ခြဲျခားျခင္း (separation) ျဖစ္ပါတယ္။ ဒီဥပေဒေတြဟာ လူမည္းေတြရဲ႕ ဘ၀အခြင့္အလမ္းမ်ားကို မတရားဖိႏွိပ္မွဳမ်ားနဲ႕ ခ်ဳပ္ကိုင္ထားတဲ့အတြက္ ဆန္႕က်င္လွဳပ္ရွားမွဳေတြ ေပၚထြက္လာခဲ့ပါေတာ့တယ္။

၁၉၅၀ ကနဦးကာလေတြမွာ အၾကမ္းမဖက္ ဥပေဒေဘာင္တြင္း လႈပ္ရွားမႈအေနနဲ႔ လူမ်ဳိးေပါင္းစံု တန္းတူညီမွ်ေရးကို ေတာင္းဆိုၿပီး၊ ေထာင္ထဲ၀င္ၾကတဲ့ ႏိုင္ငံေရး အန္တုမႈ ကင္ပိန္းေတြ ျဖစ္ပြားခဲ့ ပါတယ္။ ေနာက္ပိုင္းမွာ ေတာင္အာဖရိက အမ်ဳိးသားကြန္ဂရက္ (ေအအင္စီ)နဲ႔ အျခား မဟာမိတ္ ေတြက လူမ်ဳိးေပါင္းစံုတန္းတူညီမွ်ေရး၊ တရားဥပေဒစိုးမိုးေရး စတာေတြ ပါ၀င္တဲ့ Freedom Charter ကို ေတာင္အာဖရိကအစိုးရဆီ တင္သြင္းခဲ့ပါတယ္။ အစိုးရက ျငင္းဆန္ၿပီး၊ မင္ဒဲလားအပါအ၀င္ ေခါင္းေဆာင္ေတြကို ဖမ္းဆီးခဲ့ပါ တယ္။

၁၉၆၀ ခုႏွစ္ေရာက္ေတာ့ ဒီလို normative leverage လုပ္ေနရံုနဲ႔ပဲ ေအာင္ပြဲရမွာ မဟုတ္ဘူးဆိုတာကို ေအအင္စီ ေခါင္းေဆာင္ေတြ သေဘာေပါက္လာၾကပါတယ္။ ႏွစ္ေပါင္း (၅၀) ၾကာေအာင္ ျပဳလုပ္ခဲ့တဲ့ ေတာင္းဆိုခ်က္ေတြ၊ လက္မွတ္ထိုးေတာင္းဆိုမႈေတြဟာ Apartheid အစိုးရ ရပ္တည္မႈကို ေရြ႕လ်ားေအာင္ မလုပ္ႏိုင္ခဲ့ဖူးဆိုတာကို သိျမင္လာၾကပါတယ္။ ဒါနဲ႔ ႏိုင္ငံနဲ႔အ၀ွမ္း ဆႏၵျပပြဲေတြကို ေအအင္စီေခါင္းေဆာင္ေတြနဲ႔ မဟာမိတ္ေတြ စုေပါင္းၿပီး အေကာင္အထည္ေဖာ္ခဲ့ၾကပါတယ္။ ဒီလိုနဲ႔ (၁၉၆၀) The Sharpeville Massacreမွာ ဆႏၵျပသူ (၆၉) ဦးက်ဆံုးၿပီး၊ (၁၈၀) ေက်ာ္ ဒဏ္ရာရခဲ့ပါတယ္။ တိုင္းျပည္တ၀ွမ္းက ႏိုင္ငံေရးလႈပ္ရွားသူ လူႏွစ္ေထာင္ေက်ာ္ကိုလဲ အစိုးရက လိုက္လံဖမ္းဆီးပါ ေတာ့တယ္။

ဒီအခါမွာ ေခါင္းေဆာင္ေတြအေနနဲ႔က ေရြးစရာလမ္း သိပ္မက်န္ေတာ့ပါဘူး။ လူထုတိုက္ပြဲတခုတည္းနဲ႔ မရ၊ လက္နက္ ကိုင္ေတာ္လွန္ေရးနဲ႔ပါ ေပါင္းစပ္ရမယ္လို႔ အျမင္ရွိလာတာေၾကာင့္ မင္ဒဲလားနဲ႔ ေအအင္စီဟာ ဇူးလူးဘာသာစကားနဲ႔ “Spear of the Nation.” လို႔ အမည္ရတဲ့ military wing ကို တည္ေထာင္ပါေတာ့တယ္။ စစ္ေရးနဲ႔ ေတာင္အာဖရိက စစ္တပ္ကို ယွဥ္ႏိုင္ဖို႔ မလြယ္ကူပါဘူး။ ဒါေပမယ့္ လက္နက္ကိုင္ေတာ္လွန္ေရးနဲ႔ ေပါင္းစပ္ျခင္းအားျဖင့္ ေတြ႔ဆံုညွိႏွိဳင္းေရး စားပြဲေပၚကို အစိုးရဆီ တြန္းပို႔ ႏိုင္လာမယ္လို႔ ယူဆခဲ့ၾကပါတယ္။

(၁၉၆၂) ခုႏွစ္မွာေတာ့ မင္ဒဲလားနဲ႔ ေခါင္းေဆာင္အခ်ဳိ႕ကို ေတာင္အာဖရိက လံုျခံဳေရးတပ္ေတြက ဖမ္းဆီးမိသြားပါတယ္။ ေခါင္းေဆာင္ေတြ အဖမ္းခံရၿပီးေနာက္ပိုင္းမွာ အစိုးရဆန္႔က်င္ေရးအရွိန္က ေႏွးက်သြား ခဲ့ပါတယ္။ ႏိုင္ငံတြင္း လႈပ္ရွားမႈေတြ အားေလ်ာ့ၿပီး၊ ႏိုင္ငံျပင္ပက မင္ဒဲလားလြတ္ေျမာက္ေရး လႈပ္ရွားမႈ၊ ႏိုင္ငံတကာ ကင္ပိန္းေတြရဲ႕ အရွိန္ကသာ ႀကီးထြားလာခဲ့ပါတယ္။ အစိုးရထဲကို ၀င္ပူးၿပီး (change from within) လုပ္မွပဲ ရေတာ့မယ္ဆိုတဲ့ ႏိုင္ငံေရး သေဘာတရားေတြက ပ်ံ႕ႏွံ႔ေနရာယူလာပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ ဖိႏွိပ္မႈရွိသမွ် ထႂကြပုန္ကန္မႈ၊ ႏိုင္ငံေရးအန္တုမႈ ဆိုတာ ရွိေနမွာပဲဆိုတဲ့ ေတာ္လွန္ေရးဥပေဒသေတြဟာ ေတာင္အာဖရိကမွာလဲ မွန္ကန္ခဲ့ပါတယ္။ မ်ဳိးဆက္သစ္ ေခါင္းေဆာင္ ေတြ ထပ္မံေပၚထြက္လာခဲ့ၿပီး၊ ၁၉၆၀ ေႏွာင္းပိုင္းေတြမွာ The Black Consciousness Movement (BCM) စတာေတြ ေပၚေပါက္လာပါတယ္။

(၁၉၇၆) ခုႏွစ္မွာေတာ့ The Soweto uprising ေပၚထြက္လာပါတယ္။ ဒီလူထုအေရးေတာ္ပံုႀကီးကို လူငယ္ေက်ာင္း သားေတြက ဦးေဆာင္ခဲ့ၾကတာပါ။ အေရးေတာ္ပံုႀကီးျဖစ္ပြားခဲ့တဲ့ ပထမ ႏွစ္လအတြင္းမွာ လူငယ္ ႏွစ္ေထာင္ေက်ာ္ ေသဆံုးခဲ့ၿပီး၊ ေထာင္ေပါင္းမ်ားစြာ ဖမ္းဆီးခံခဲ့ရပါတယ္။ ဒီလူထု အေရးေတာ္ပံု ႀကီးကို ျပည္ပမွာရွိေနတဲ့ မ်ဳိးဆက္ ေဟာင္းေတြက အခ်ိန္ကိုက္ တိုင္မင္ေပးၿပီး လႈပ္ရွားေစခဲ့တာလဲ မဟုတ္သလို၊ ျပည္တြင္းမွာ ရွိေနတဲ့ မ်ဳိးဆက္ေဟာင္း ေခါင္းေဆာင္ေတြက တိုက္ပြဲေခၚယူခဲ့တာလဲ မဟုတ္ပါဘူး။

"မတရားမွဳသည္ ဥပေဒျဖစ္လာေသာအခါ ေတာ္လွန္ပုန္ကန္ျခင္းသည္ တာ၀န္တရပ္ျဖစ္လာသည္" ဆိုတဲ့ ဥပေဒသအတိုင္း (၁၉၇၆) ခုႏွစ္၊ ေတာင္အာဖရိက လူထုအေရးေတာ္ပံုႀကီးက ႐ုတ္ျခည္း ထျဖစ္သြားခဲ့တာပါ။ အစိုးရက လူမည္း ေက်ာင္းသားေတြကို လူျဖဴ Boers ေတြရဲ႕ ဘာသာစကားကို အတင္းအၾကပ္ သင္ခိုင္းပါတယ္။ ဒါကို မေက်နပ္တဲ့ ေက်ာင္းသားေတြက ဆႏၵျပၾကပါတယ္။ လံုျခံဳေရးတပ္ေတြေၾကာင့္ ေက်ာင္းသားေလး တေယာက္ ေသသြားပါတယ္။ ဒါကို မေက်နပ္တဲ့အတြက္ Soweto မွာ အဓိက႐ုဏ္းျဖစ္ၿပီး၊ တႏိုင္ငံလံုးကို ပ်ံ႕ႏွံ႕သြားခဲ့တာ ျဖစ္ပါတယ္။ ႏွစ္ႏွစ္ေက်ာ္ ၾကာေအာင္ ျဖစ္ပြားခဲ့တဲ့ ဒီလူထုအေရးေတာ္ပံုႀကီးမွာ လူေပါင္း တေသာင္းေက်ာ္ခန္႔ ေသဆံုးခဲ့ပါတယ္။

ဒီလူထု အေရးေတာ္ပံုႀကီးဟာ ေတာင္အာဖရိက ႏိုင္ငံေရးသမိုင္းမွာေတာ့ သမိုင္းတေကြ႔ကို ခ်ဳိးပစ္လိုက္ပါေတာ့တယ္။ ေထာင္ထဲကို ေရာက္သြားတဲ့ မ်ဳိးဆက္သစ္ေခါင္းေဆာင္ေတြနဲ႔ မ်ဳိးဆက္ေဟာင္း ေခါင္းေဆာင္ေတြ ေထာင္ထဲမွာ ေပါင္းစည္းမိသြားၾကပါတယ္။ ေထာင္ေပါင္း မ်ားစြာေသာ လူေတြက ထြက္ေျပးတိမ္းေရွာင္ၿပီး ေအအင္စီနဲ႔ ပီေအစီအဖြဲ႔တို႔ရဲ႕ military wing ေတြမွာ ပူးေပါင္း ေဆာင္ရြက္လာၾကပါတယ္။ ႏိုင္ငံေရးတက္ႂကြလႈပ္ရွားသူ မ်ဳိးဆက္သစ္ေတြ ထပ္ၿပီး ေပၚထြက္လာ ပါတယ္။

(၁၉၈၃) မွာ အစိုးရက ဖြဲ႔စည္းပံုအေျခခံ ဥပေဒသစ္ ေရးဆြဲျပ႒ာန္းၿပီး၊ လူထုရဲ႕ တိုက္ပြဲေရခ်ိန္ကို ေလွ်ာ့ခ်ဖို႔နဲ႔ ေတာ္လွန္ဆန္႔က်င္သူေတြကို ျဖိဳခြဲဖို႔ ၾကိဳးစားပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ မေအာင္ျမင္ခဲ့ပါဘူး။ ေရြးေကာက္ပြဲကို ညီညီညာညာ ဆန္႔က်င္ခဲ့ၾကတာေၾကာင့္ အစိုးရစိတ္တိုင္းက် မျဖစ္ခဲ့ပါဘူး။ အထိနာ ေစခဲ့ပါတယ္။ (၁၉၈၅) ခုႏွစ္မွာ The Sharpeville Massacre ႏွစ္ဆယ့္ငါးႏွစ္ေျမာက္ ႏွစ္ပတ္လည္ကို လူထုလႈပ္ရွားမႈ အသြင္နဲ႔ က်င္းပၾကတာေၾကာင့္ အစိုးရက ႏိုင္ငံေတာ္ကို အေရးေပၚ အေျခအေန ေၾကျငာ လိုက္ရပါေတာ့တယ္။

ဒီအခါမွာ လူေပါင္း ႏွစ္သန္းေက်ာ္ကို ကိုယ္စားျပဳတဲ့ အဖြဲ႔အစည္း ခုနစ္ေထာင္ေက်ာ္က ႏိုင္ငံေရးအန္တုမႈ လႈပ္ရွားမႈ ႀကီးကို စတင္ၾကပါေတာ့တယ္။ ဒီအဖြဲ႔အစည္း ခုနစ္ေထာင္ေက်ာ္ဟာ Mass Democratic Movement (MDM) ေခါင္းစီးေအာက္မွာ လႈပ္ရွားခဲ့ၾကပါတယ္။ တိုက္ပြဲမရွိပဲ တပ္ေပါင္းစုေတြ ဖြဲ႔လိုက္၊ ကြဲလိုက္၊ ျပဲလိုက္၊ ျပန္တည္ေထာင္လိုက္နဲ႔ သံသရာ လည္ေနတာထက္စာရင္ ဒီလို တိုက္ပြဲရွိခ်ိန္မွာ ကိုယ့္အဖြဲ႔အစည္း၊ သူ႔အဖြဲ႔အစည္းစတာေတြကို ေခါင္းစီးမတင္ပဲ တပ္ေပါင္းစု လႈပ္ရွားမႈသဏၭာန္ ေခါင္းစီးႀကီးတခု ေအာက္မွာ ညီညြတ္ေရး ျဖစ္တည္လာတာက ပိုၿပီးထိေရာက္မႈ ရွိတယ္ဆိုတာ ေတာင္အာဖရိကရဲ႕ MDM လႈပ္ရွားမႈႀကီးက သက္ေသျပခဲ့ပါတယ္။

ဒီလို လႈပ္ရွားမႈႀကီး အရွိန္ေကာင္းလာတာနဲ႔အမွ် အစိုးရဆီမွာ အာဏာရွိတာနဲ႔ စစ္တပ္ကို ထိန္းခ်ဳပ္ထားႏိုင္ရံုက လြဲလို႔ ဘာမွ မက်န္ေတာ့ပါဘူး။ ျပည္တြင္းျပည္ပ legitimacy မရွိပါဘူး။ အစိုးရဆန္႔က်င္သူေတြဘက္မွာေတာ့ အမ်ားျပည္သူရဲ႕ ေထာက္ခံအားေပးမႈ၊ ႏိုင္ငံတကာ အသိအမွတ္ ျပဳမႈ၊ ေအာင္ပြဲကို မေဆာင္က်ဥ္းႏိုင္ေပမယ့္ အရွိန္တခုရွိတဲ့ လက္နက္ကိုင္ေတာ္လွန္ေရး၊ အစိုးရဘက္က ႏွိမ္နင္းသမွ် ဖိေလႂကြေလ ျဖစ္လာတဲ့ ေရရွည္ရပ္တည္ႏိုင္ေသာ တပ္ေပါင္းစု လႈပ္ရွားမႈႀကီး၊ ေငြေၾကးေတြ၊ အာဏာေတြနဲ႔ ေသြးေဆာင္ျဖားေယာင္းလို႔ မရႏိုင္တဲ့ ေခါင္းေဆာင္မ်ားရဲ႕ ေတာ္လွန္စိတ္ ခိုင္မာမႈ စတာေတြရဲ႕ အားေတြကို ရရွိေနၿပီ ျဖစ္ပါတယ္။ ႏွစ္ဘက္စလံုးဟာ ထိပ္တိုက္ ရင္ဆိုင္ေနၿပီး၊ ပါ၀ါခ်ိန္ခြင္လွ်ာ ညီလာတဲ့ အေျခအေနျဖစ္လာပါတယ္။

ဒီလိုအေျခအေနမွာ အစိုးရဘက္က မင္ဒဲလားရဲ႕ ေတြ႔ဆံုေဆြးေႏြးလိုေသာ ဆႏၵရွိမရွိကို ကနဦး အတည္ျပဳပါတယ္။ (၁၉၉၀) ခုႏွစ္၊ ေဖေဖာ္၀ါရီလ (၂) ရက္ေန႔မွာ မင္ဒဲလားကို လႊတ္ေပးမည္ ျဖစ္ေၾကာင္းနဲ႔ ေအအင္စီႏွင့္ အျခားႏိုင္ငံေရး အဖြဲ႔အစည္းမ်ားကို ban လုပ္ထားျခင္းကို ႐ုတ္သိမ္းမည္ ျဖစ္ေၾကာင္း အစိုးရဘက္က စတင္ေၾကျငာျပီး၊ မင္ဒဲလားကို ေဖေဖာ္၀ါရီလ (၁၁) ရက္ေန႔မွာ လႊတ္ေပးခဲ့ပါတယ္။

အခ်ိန္အခါႏွင့္ ႏိုင္ငံေရး အခင္းအက်င္း

(၁၉၈၀) ကာလေတြမွာ ျဖစ္ပြားခဲ့ၾကတဲ့ ေတာင္အာဖရိက အစိုးရနဲ႕ အတိုက္အခံ ေတာ္လွန္ေရး သမားေတြအၾကားက ထိပ္တိုက္ရင္ဆိုင္မွဳေတြမွာ အတိုက္အခံေတြရဲ႕ အသက္ေတြ အမ်ားအျပား ဆံုးရွံဳးခဲ့ရပါတယ္။ တခ်ိန္တည္းမွာပဲ ေတာင္အာဖရိကႏိုင္ငံကို ႏိုင္ငံတကာက စီးပြားေရးပိတ္ဆို႕မွဳနဲ႕ အေရးယူထားတာေၾကာင့္ ႏိုင္ငံရဲ႕ စီးပြားေရးဖြံ႕ျဖိဳးတိုးတက္မွဳအေပၚမွာလဲ ထိခိုက္မွဳေတြ ရွိလာခဲ့ပါတယ္။ အစိုးရဘက္မွာကလဲ လက္နက္အင္အား၊ လူအင္အား၊ စီးပြားေရး အရင္းအျမစ္အားလံုးကို ပိုင္ဆိုင္ ထားတယ္ ဆိုေပမယ့္ လူထုေထာက္ခံမွဳနဲ႕ ႏိုင္ငံတကာ တရား၀င္မွဳကို ဘယ္လိုမွ လုပ္ေဆာင္လို႕ မရပါဘူး။ အစိုးရအဖြဲ႕ ေခါင္းေဆာင္ေတြက အင္အားသံုးေျဖရွင္းရံုနဲ႕ တိုင္းျပည္ရဲ႕ ပဋိပကၡေတြကို ေျဖရွင္းလို႕ မရႏိုင္ေတာ့ဘူးဆိုတာကို သေဘာေပါက္စျပဳလာၾကပါတယ္။

မင္ဒဲလားနဲ႕ သူ႕ရဲေဘာ္ေတြကလဲ အစိုးရကို ထိပ္တိုက္ရင္ဆိုင္ျခင္းျဖင့္ ေက်ာက္တံုး ေက်ာက္ေဆာင္ ေတြကို ခြဲေနရတဲ့ အေျခအေနမ်ိဳးမွာ ေရာက္ေနခဲ့တာ ျဖစ္ပါတယ္။ မင္ဒဲလားဟာ အက်ဥ္းခ်ခံ ထားရေပမယ့္ ဥပေဒ၊ ေဘာဂေဗဒနဲ႕ သမိုင္းပညာရပ္ေတြကို ဆည္းပူးေနခဲ့ပါတယ္။ လူထုအေရးေတာ္ပံု အျပီးမွာ ေတာ္လွန္ေရးသမား အမ်ားအျပား ေထာင္ထဲေရာက္လာခဲ့တာေၾကာင့္ မင္ဒဲလားနဲ႕ သူ႕ရဲေဘာ္ေတြဟာ ေထာင္ထဲမွာ ႏိုင္ငံေရး၊ ဥပေဒနဲ႕ ေဘာဂေဗဒ ပညာရပ္ဆိုင္ရာ ေလ့လာမွဳေတြ ျပဳလုပ္ၾကပါတယ္။ အျပန္အလွန္ ေဆြးေႏြးျငင္းခုန္မွဳေတြ ျပဳလုပ္လာၾကျပီး၊ ပညာရပ္ဆိုင္ရာ မွတ္စုေတြကိုလဲ လွ်ိဳ႕၀ွက္ျဖန္႕ျဖဴးမွဳေတြ လုပ္လာၾကတာေၾကာင့္ အေျခအေနကို ေလ့လာသံုးသပ္ ႏိုင္စြမ္းေတြ တိုးျမင့္လာခဲ့ပါတယ္။

ထိပ္တိုက္ရင္ဆိုင္မွဳအေပၚမွာ လူထုရဲ႕ ေထာက္ခံမွဳနဲ႕ ႏိုင္ငံတကာရဲ႕ အားေပးမွဳေတြ ရရွိေနေပမယ့္ အဆံုးသတ္ေအာင္ပြဲကို ေဆာင္က်ဥ္းေပးႏိုင္ဖို႕အတြက္ အတိုက္အခံဘက္မွာ capability မရွိဘူး ဆိုတာကို သေဘာေပါက္ နားလည္လာၾကပါတယ္။ ေတာင္အာဖရိကႏိုင္ငံရဲ႕ စီးပြားေရးအေျခအေန ပ်က္ယြင္းေနမွဳေတြ၊ လူထုရဲ႕ လူေနမွဳဘ၀ ယိုင္လဲပ်က္စီးေနမွဳေတြ၊ ပဋိပကၡေတြ ရွည္ၾကာေနျခင္းေၾကာင့္ ျဖစ္ပြားေနတဲ့ ဆိုးက်ိဳးေတြကို ထည့္သြင္းစဥ္းစားလာၾကပါတယ္။ ေထာင္သြင္းအက်ဥ္းခ်ခံထားရစဥ္ တေလွ်ာက္မွာ မင္ဒဲလားအေနနဲ႕ အစိုးရအေပၚမွာ uncompromising competitive stance ကေန ရပ္တည္လာခဲ့တာ ျဖစ္ပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ (၁၉၉၀) ခုႏွစ္မွာ အစိုးရက လႊတ္ေပးဖို႕ ကမ္းလွမ္းလာခ်ိန္ မွာေတာ့ အစိုးရအေနနဲ႕ ႏိုင္ငံတကာ စံႏွဳန္းေတြအေပၚ အေျခခံတဲ့ multiracial democracy စနစ္ကို အသြင္ကူးေျပာင္းေရး စတင္ျပဳလုပ္ရမယ္လို႕ pre-condition ခ်မွတ္ျပီး၊ ေစ့စပ္ေဆြးေႏြးေရး ေျခလွမ္းကို စတင္ လိုက္ပါေတာ့တယ္။

ဒီလို မင္ဒဲလားကို လႊတ္ေပးရန္ ဆံုးျဖတ္တဲ႕ အစိုးရရဲ႕ ဆံုးျဖတ္ခ်က္နဲ႕ လက္ခံျပီး pre-condition တခု ခ်မွတ္ကာ ေစ့စပ္ေဆြးေႏြးရန္ စတင္လိုက္တဲ့ မင္ဒဲလားရဲ႕ ေျခလွမ္း စတာေတြကို ေတြ႕ျမင္လာၾကတဲ့ ႏွစ္ဖက္ေခါင္းေဆာင္အခ်ိဳ႕နဲ႕ ပညာရွင္ေတြကလဲ ေစ့စပ္ေဆြးေႏြးေရးျဖစ္စဥ္ၾကီး စတင္လာႏိုင္ဖို႕ ၾကိဳးပမ္းမွဳေတြ ျပဳလုပ္လာၾကပါတယ္။ ႏွစ္ဘက္ေခါင္းေဆာင္ေတြနဲ႕ ပညာရွင္ေတြက တိုးတိုးတမ်ိဳး၊ က်ယ္က်ယ္တဖံု ေတြ႕ဆံုစကားေျပာမွဳေတြ ျပဳလုပ္လာၾကျပီး၊ တဘက္နဲ႕တဘက္ရဲ႕ အေျခအေနကို ေသြးတိုးစမ္းလာၾကပါတယ္။

ထိပ္တိုက္ရင္ဆိုင္မွဳ ျပဳခဲ့ၾကတဲ့ ပဋိပကၡထဲက အဖြဲ႕အစည္းေတြ အေနနဲ႕ ေစ့စပ္ေဆြးေႏြးပြဲေတြ တရား၀င္ မစတင္ခ်ိန္မွာ တဘက္နဲ႕တဘက္ ေသြးတိုးစမ္းမွဳေတြ ျပဳလုပ္ေလ့ရွိၾကပါတယ္။ ညစာစားပြဲေတြ၊ ပြဲလမ္းသဘင္ေတြ၊ ႏွီးေႏွာဖလွယ္ပြဲေတြ ျပဳလုပ္ျပီး အျပန္အလွန္ဖိတ္ၾကားတက္ေရာက္မွဳေတြ လုပ္တတ္ၾက ပါတယ္။ ဒီလိုလုပ္ေဆာင္ရင္း တဘက္ရဲ႕ လိုအပ္ခ်က္နဲ႕ အက်ိဳးစီးပြားေတြကို မသိမသာ အကဲခတ္ေလ့ ရွိၾကပါတယ္။ ဒါေတြကုိ ျပဳလုပ္ထားမွသာ လက္ေတြ႕ ေစ့စပ္ေဆြးေႏြးပြဲေတြကို အေထာက္အကူ ျပဳလာႏိုင္မွာ ျဖစ္ပါတယ္။

ပဋိပကၡေရးရာ ကၽြမ္းက်င္သူေတြကေတာ့ ဒီလို ေသြးတိုးစမ္းမွဳေတြကို testing the waters လို႕ သံုးႏွံဳးပါတယ္။ ေရထဲမဆင္းခင္ ေရအတိမ္အနက္ မည္၍မည္မွ် ရွိမယ္ဆိုတာကို စမ္းသပ္ၾကည့္တဲ့ သေဘာပါပဲ။ ေစ့စပ္ေဆြးေႏြးေရး ျဖစ္စဥ္မွာ ဒီလိုေသြးတိုးစမ္းကာလက အလြန္အေရးၾကီးပါတယ္။ တဘက္နဲ႕တဘက္ ေစာင့္ၾကည့္ေလ့လာၾကတဲ့ ကာလျဖစ္ျပီး၊ တဘက္ရဲ႕ အက်ိဳးစီးပြားနဲ႕ လိုလားခ်က္ေတြကို တဘက္က ေလ့လာရာကေန ဘံုအက်ိဳးစီးပြားေတြ၊ common ground ေတြကို ရွာေဖြၾကတဲ့ ကာလျဖစ္လို႕ပါပဲ။ ဒီလို အေျခအေနမွာ ႏွစ္ဘက္ေခါင္းေဆာင္ေတြ၊ ပညာရွင္ေတြနဲ႕ စာနယ္ဇင္းသမားေတြကို အေျခအေနမွန္ ရိပ္စားမိျခင္း မရွိတဲ့ မိမိတို႕ ဘက္ေတာ္သားေတြက ေ၀ဖန္ ေျပာဆိုစြပ္စြဲမွဳေတြ ျပဳလုပ္ေလ့ရွိပါတယ္။

ပိုျပီးဆိုးရြားေစတဲ့ အခ်က္က ေခါင္းေဆာင္ေတြ၊ ပညာရွင္ေတြနဲ႕ စာနယ္ဇင္းသမားေတြကလဲ ေသြးတိုးစမ္းမွဳကို လုပ္ၾကည့္ေနရဆဲ ကာလျဖစ္တဲ့အတြက္ ဘာကိုမွ ေသခ်ာေပါက္အာမခံျပီး ေျပာဆိုႏိုင္ျခင္း မရွိေသးတဲ့အခါ အေျခအေနကို အားမလို၊ အားမရျဖစ္မွဳေတြ ေပၚထြက္လာ တတ္ပါတယ္။ ဒါေတြဟာ ေကာင္းမြန္တဲ့ ေျပာင္းလဲမွဳကို ဦးတည္တဲ့ ေစ့စပ္ေဆြးေႏြးေရးျဖစ္စဥ္ မစတင္ခင္မွာ တဘက္နဲ႕တဘက္ ေသြးတိုးစမ္းရတဲ့ အခ်ိန္ကာလတခု ရွိတယ္ဆိုတာကို သိရွိနားလည္ျခင္း အားနည္းခ်က္ေၾကာင့္ ျဖစ္ပြားလာတာျဖစ္တဲ့အတြက္ ပူးေပါင္းေဆာင္ရြက္ျခင္းျဖင့္ ေပၚထြက္လာမယ့္ အက်ိဳးအျမတ္ (joint gains) ကို ေလ့လာရွာေဖြေနတာ ျဖစ္ေၾကာင္း ေခါင္းေဆာင္ ေတြက အမ်ားျပည္သူကို အသိေပးျပီး၊ အားမလိုအားမရ ျဖစ္မွဳေတြကို ေျဖသိမ့္ေပးေလ့ ရွိၾကပါတယ္။

ေသြးတိုးစမ္းကာလဆိုတာ အခန္႕မသင့္ရင္ ထိပ္တိုက္ရင္ဆိုင္မွဳေတြဆီကို ျပန္လည္ဦးတည္သြားျပီး၊ ပဋိပကၡ ရွည္ၾကာေစတဲ့ အခက္ခဲဆံုးကာလျဖစ္တဲ့အတြက္ ဘက္တဘက္အတြင္းမွာျဖစ္ေစ၊ အျခား ဘက္တဘက္နဲ႕ ဆက္ဆံေရးမွာျဖစ္ေစ အျပန္အလွန္နားလည္မွဳ၊ အေျမာ္အျမင္ၾကီးမွဳတို႕အေပၚမွာ အေျခခံဖို႕ လိုအပ္ေၾကာင္း ပညာရွင္ေတြက သတိေပးေျပာၾကားခဲ့ပါတယ္။ ဘယ္လိုပဲျဖစ္ျဖစ္ ေတာင္အာဖရိက မွာေတာ့ ဒီလိုေသြးတိုးစမ္း ကာလရဲ႕ အခက္အခဲေတြကို ေက်ာ္ျဖတ္ႏိုင္ခဲ့ၾကပါတယ္။ ႏွစ္ဘက္ေခါင္းေဆာင္ေတြနဲ႕ ပညာရွင္ေတြဟာ တဘက္နဲ႕တဘက္ deal လုပ္လို႕ ရႏိုင္မယ့္ အေျခအေန ေတြကို ေလ့လာေတြ႕ရွိသြားႏိုင္ခဲ့ၾကပါတယ္။

လူျဖဴေခါင္းေဆာင္ေတြကလဲ မင္ဒဲလားနဲ႕ အတိုက္အခံေတြကို ဆက္လက္ႏွိမ္နင္းေနရင္ လူထု လွဳပ္ရွားမွဳေတြ အရွိန္ေကာင္းလာျပီး ထိန္းခ်ဳပ္ရ ခက္ခဲမယ္၊ ႏိုင္ငံတကာက ဖိႏွိပ္မွဳေတြ ပိုမ်ားလာမယ္ ဆိုတဲ့ ပကတိအေျခအေနမွန္ကို သိျမင္လာၾကပါတယ္။ မင္ဒဲလားတို႕ဘက္ကလဲ လူမည္းအမ်ားစုဟာ အုပ္ခ်ဳပ္ေရးအေတြ႕အၾကံဳမရွိမွဳ၊ ပညာေရးအေျခခံအားနည္းမွဳ၊ ဆင္းရဲႏြမ္းပါးမွဳ အားနည္းခ်က္ေတြ ရွိေနျပီး၊ လူျဖဴေခါင္းေဆာင္ေတြကသာ စည္းစိမ္ဥစၥာဓနေတြ၊ အုပ္ခ်ဳပ္ေရးကၽြမ္းက်င္မွဳေတြနဲ႕အတူ ႏိုင္ငံက ထြက္ခြာ သြားမယ္ဆိုရင္ ေနာင္တက္လာမယ့္ အစိုးရသစ္ဟာ တိုင္းျပည္ျပန္လည္ ထူေထာင္ေရး ဆိုင္ရာ ျပႆနာမ်ိဳးစံုနဲ႕ ရင္ဆိုင္ႏိုင္ရႏိုင္ဖြယ္ရွိျပီး အမ်ိဳးသားျပန္လည္သင့္ျမတ္ေရးကိုလဲ ေဖာ္ေဆာင္ရန္ ခဲယဥ္းႏိုင္ ေၾကာင္း ပကတိအေျခအေနမွန္ကို သိျမင္လာၾကပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ majority rule ကို ခ်မွတ္က်င့္သံုးျပီး၊ minority rights ကို ကာကြယ္သင့္ေၾကာင္း စဥ္းစားမိလာၾကပါတယ္။

တျပိဳင္နက္တည္းမွာပဲ ႏွစ္ေပါင္းမ်ားစြာ ရွည္ၾကာခဲ့တဲ့ ပဋိပကၡေတြမွာ တိုင္းျပည္ရဲ႕ လူမွဳ အေဆာက္အအံုကို ထိခိုက္ပ်က္စီးသြားေစခဲ့တယ္ဆိုတာကို ႏွစ္ဘက္စလံုးက လက္ခံလာၾကပါတယ္။ လူမွဳအေဆာက္အအံုကို ျပန္လည္တည္ေဆာက္ျခင္း မျပဳလုပ္ဘူးဆိုရင္ ေနာင္မ်ိဳးဆက္ေတြ ဒုကၡ ေရာက္ေတာ့မွာကို သိျမင္လာၾကတာနဲ႕ အမွ် ပညာေရးနဲ႕ ဖြံ႕ျဖိဳးတိုးတက္ေရး လုပ္ငန္းေဆာင္တာေတြမွာ ပူးေပါင္းေဆာင္ရြက္သင့္ေၾကာင္း စဥ္းစား လာၾကပါတယ္။ ဒီလို စဥ္းစားမွဳေတြ၊ သိျမင္မွဳေတြ ရွိလာေပမယ့္ တဘက္နဲ႕တဘက္ ထိပ္တိုက္ရင္ဆိုင္ျပီး အႏိုင္ယူဖို႕ ၾကိဳးပမ္းခဲ့သူေတြအၾကားမွာ သံသယေတြ၊ အျမင္မရွင္းမွဳေတြ၊ မယံုၾကည္မွဳေတြ၊ နာၾကည္းမွဳေတြက အျမစ္တြယ္ေနတာေၾကာင့္ ေစ့စပ္ေဆြးေႏြးေရး ျဖစ္စဥ္ဟာ ခက္ခဲၾကန္႕ၾကာမွဳေတြ ရွိႏိုင္သလို၊ ကန္႕ကြက္မွဳေတြလဲ ရွိလာႏိုင္တယ္ဆိုတာကို ေလ့လာသံုးသပ္မိၾကပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ယံုၾကည္မွဳ တည္ေဆာက္ေရး (confidence building) ကို Bold Move ေတြနဲ႕ တည္ေဆာက္ဖို႕ ၾကိဳးပမ္းလာၾကပါေတာ့တယ္။

ေျပာင္းလဲမွဳသို႕ ဦးတည္ေသာ ေရြ႕လ်ားမွဳမ်ား

ေျပာင္းလဲမွဳေတြကို စတင္ဖို႕ ေရြ႕လ်ားမွဳေတြ ရွိဖို႕ လိုအပ္ပါတယ္။ ေရြ႕လ်ားမွဳေတြရွိမွသာ ေျပာင္းလဲမွဳကို ဦးတည္တဲ့ အရွိန္အဟုန္ကို ျမွင့္တင္ႏိုင္မွာ ျဖစ္ပါတယ္။ ဒီလို ေရြ႕လ်ားမွဳေတြဆိုတာမွာလဲ သ႑ာန္မ်ိဳးစံု ရွိပါတယ္။ ပမာဆိုရရင္ အားကစားနည္းမ်ိဳးစံုရဲ႕ သ႑ာန္ကြဲျပားသလိုပါပဲ။ ေဘာလံုးကစားတဲ့အခါ ေဘာလံုးတလံုးကို လူေပါင္းမ်ားစြာက လုယူကစားရပါတယ္။ ဘတ္စ္ကက္ေဘာကစားတဲ့အခါလဲ ဒီလိုပါပဲ။ ဒါေပမယ့္ ေဂါက္သီးကစားတဲ့အခါမွာက်ေတာ့ ေဘာလံုးတလံုးထဲကို လုျပီးကစားတာ မဟုတ္ပါဘူး။ ကိုယ့္ေဘာလံုးနဲ႕ကိုယ္၊ ကိုယ့္အေရြ႕နဲ႕ကိုယ္ ျဖစ္ပါတယ္။

အျခားကစားနည္းေတြမွာလဲ ဒီလိုပါပဲ။ သူ႕နည္းသူ႕ဟန္နဲ႕သူ ရွိပါတယ္။ လက္ေ၀ွ႕ပြဲဆိုရင္ သူႏိုင္၊ ကိုယ္ႏိုင္ အျပိဳင္အဆိုင္ အလဲထိုးၾကရပါတယ္။ ေသနတ္ပစ္ျပိဳင္ပြဲဆိုျပန္ရင္ေတာ့ ပစ္မွတ္ကို ထိေအာင္ ဘယ္သူက ပစ္ႏိုင္မလဲ ဆိုတာကို ျပိဳင္ၾကရပါတယ္။ စကားစစ္ထိုးပြဲဆိုရင္ စကားနဲ႕ အႏိုင္ယူၾက ရပါတယ္။ အားလံုးဟာ ကိုယ့္အေရြ႕နဲ႕ကိုယ္ ျဖစ္ပါတယ္။ ေဂါက္သီးရိုက္ပြဲကို ေဘာလံုးပြဲလို ျဖစ္ေစခ်င္လို႕ မရပါဘူး။ စကားစစ္ထိုးပြဲက လူေတြကို လက္ေ၀ွ႕ပြဲၾကိဳး၀ိုင္းထဲထည့္ျပီး လက္အိတ္ အတင္းစြပ္၊ ထိုးၾကိတ္ခိုင္းလို႕ မရပါဘူး။ ကစားနည္း ကစားဟန္ေတြ မတူညီႏိုင္ပါဘူး။ ႏိုင္ငံေရးမွာလဲ ဒီလိုပါပဲ။ ဥပေဒတြင္းႏိုင္ငံေရး၊ ဥပေဒပ ႏိုင္ငံေရး၊ ေျမေပၚႏိုင္ငံေရး၊ ေျမေအာက္ႏိုင္ငံေရး၊ လက္နက္ကိုင္ေတာ္လွန္ေရး၊ စားပြဲ၀ိုင္းႏိုင္ငံေရး၊ သံတမန္ႏိုင္ငံေရး၊ လမ္းမေပၚက ႏိုင္ငံေရး စတာေတြ အားလံုးမွာ လုပ္နည္းလုပ္ဟန္ေတြ မတူညီႏိုင္ပါဘူး။

ေတာင္အာဖရိကႏိုင္ငံေရးေခါင္းေဆာင္ေတြ၊ ပညာရွင္ေတြနဲ႕ ႏိုင္ငံေရးတက္ၾကြလွဳပ္ရွားသူေတြဟာ ဒီလို ကြဲျပားျခားနားတဲ့ လုပ္နည္းလုပ္ဟန္ေတြ၊ ဥပေဒသေတြကို ေကာင္းေကာင္းၾကီး သေဘာေပါက္ ခဲ့ၾကပါတယ္။ ေျမေအာက္ႏိုင္ငံေရး၊ လက္နက္ကိုင္ေတာ္လွန္ေရးေတြ အရွိန္ျမွင့္ဖို႕ လိုအပ္ေနခ်ိန္မွာလဲ တာ၀န္ေက်ျပြန္ေအာင္ ထမ္းေဆာင္ခဲ့ၾကသလို၊ ႏိုင္ငံေရးအရ ေျပာင္းလဲမွဳေတြကို ေထာက္ကူေပးႏိုင္မယ့္ ျပင္ဆင္တည္ေဆာက္မွဳေတြကို လဲ ၾကိဳးပမ္း ေဖာ္ေဆာင္ထားခဲ့ၾကပါတယ္။

မင္ဒဲလားကို လူျဖဴအစိုးရက ေထာင္သြင္းအက်ဥ္းခ်ထားခ်ိန္မွာ အျခားေခါင္းေဆာင္ေတြက လူထု လွဳပ္ရွားမွဳ လုပ္ငန္းေဆာင္တာမ်ားကို လက္ေတြ႕က်က် ျပင္ဆင္ထားခဲ့ၾကပါတယ္။ မင္ဒဲလား လြတ္ေျမာက္လာခ်ိန္မွာ ႏိုင္ငံနဲ႕ အ၀ွမ္းမွာ လူႏွစ္သန္းေက်ာ္အင္အားရွိတဲ့ အဖြဲ႕အစည္း ခုနစ္ေထာင္ေက်ာ္ ရွိေနပါတယ္။ စနစ္တက် ဖြဲ႕စည္းထားတဲ့ လက္နက္ကိုင္ေတာ္လွန္ေရး အင္အားစု ေတြလဲ ရွိသလို၊ ျပည္ပမွာလဲ ေထာင္နဲ႕ခ်ီတဲ့ ႏိုင္ငံေရး၊ လူမွဳေရး၊ ပညာေရး၊ က်န္းမာေရး၊ ဖြံ႕ျဖိဳး တိုးတက္ေရး၊ စီးပြားေရး၊ ျပည္သူ႕ေရးရာ၊ ဥပေဒဆိုင္ရာ ပညာရွင္ေတြ ရွိေနခဲ့ပါျပီ။

ဒါေတြကို မင္ဒဲလားက ျပဳလုပ္ထားခဲ့တာ မဟုတ္ပါ။ လြတ္ေျမာက္ေနတဲ့ ေခါင္းေဆာင္မ်ားနဲ႕ လွဳပ္ရွား တက္ၾကြသူမ်ားက အေျမာ္အျမင္ရွိရွိနဲ႕ လုပ္ေဆာင္ထားခဲ့ၾကတာ ျဖစ္ပါတယ္။ ဒီလို အေျမာ္အျမင္ရွိမွဳ၊ အသိဥာဏ္ပညာ ၾကီးမားမွဳနဲ႕ လက္ေတြ႕က်က် ေဆာင္ရြက္တတ္မွဳေတြဟာ ေတာင္အာဖရိက ေစ့စပ္ ေဆြးေႏြးေရးျဖစ္စဥ္ ေအာင္ျမင္ဖို႕အတြက္ လိုအပ္တဲ့ Leverage ကို ျဖည့္ဆည္းေပးႏိုင္ခဲ့ပါတယ္။ ဒီလိုတည္ေဆာက္ျပင္ဆင္ထားမွဳေတြကို အျခားသူေတြက ျပဳလုပ္ခဲ့ၾကျခင္း မရွိပဲ၊ မင္ဒဲလား လြတ္ေျမာက္လာ မွသာ အစစ၊ အရာရာ ျပန္လည္ေဆာင္ရြက္ေနရမယ္ဆိုရင္ ေစ့စပ္ေဆြးေႏြးေရးျဖစ္စဥ္ၾကီး ေအာင္ျမင္ဖို႕ ႏွစ္ေပါင္းမ်ားစြာ ၾကာျမင့္ခဲ့မွာ အေသအခ်ာပါပဲ။

လြတ္ေျမာက္လာခ်ိန္မွာ ဒီလို ခိုင္မာေတာင့္တင္းတဲ့ လူထုလွဳပ္ရွားမွဳအင္အား၊ ႏိုင္ငံတကာ ေထာက္ခံ အားေပးမွဳနဲ႕ က႑အလိုက္ ကၽြမ္းက်င္သူအုပ္စုေတြ အဆင္သင့္ရွိေနတဲ့အတြက္ မင္ဒဲလားဟာ ေစ့စပ္ေဆြးေႏြးေရးျဖစ္စဥ္ကို ဦးေဆာင္ျပီး၊ ထိေရာက္တဲ့ ေရြ႕လ်ားမွဳေတြကို ျပဳလုပ္ႏိုင္ခဲ့ပါတယ္။ လ အနည္းငယ္ အတြင္းမွာတင္ Groote Schuur Minute ကို မင္ဒဲလား ဦးေဆာင္တဲ့ ေအအင္စီနဲ႕ အစိုးရတို႕အၾကား သေဘာတူညီ လက္မွတ္ေရးထိုးႏိုင္ခဲ့ပါတယ္။ Groote Schuur Minute အရ ျဖစ္ပြားေနတဲ့ ႏိုင္ငံေရးအၾကမ္းဖက္မွဳမ်ား အဆံုးသတ္ေရး၊ တည္ျငိမ္ေအးခ်မ္းေရးနဲ႕ ျငိမ္းခ်မ္းစြာ ေတြ႕ဆံုေဆြးေႏြးအေျဖရွာေရးကို ႏွစ္ဘက္စလံုးမွ အေလးအနက္ထား၍ ေဖာ္ေဆာင္ရန္၊ ေစ့စပ္ ေဆြးေႏြးေရးျဖစ္စဥ္ကို အေႏွာင့္အယွက္ျဖစ္ေစမည့္ အတားအဆီးမ်ားကို ႏွစ္ဘက္စလံုးမွ ရွင္းလင္း ဖယ္ရွားရန္၊ ယင္းသို႕ ရွင္းလင္းဖယ္ရွားျပီးပါက ႏိုင္ငံေရးအက်ဥ္းသားမ်ား လြတ္ေျမာက္ေရးႏွင့္ ဆက္ဆံေရးလမ္းေၾကာင္းမ်ား ဖြင့္လွစ္ေရး လုပ္ငန္းမ်ားကို ဆက္လက္အေကာင္အထည္ေဖာ္သြားရန္နဲ႕ အစိုးရဘက္မွ အေရးေပၚအေျခအေန ေၾကျငာထားမွဳမ်ားအား ရုတ္သိမ္းေပးရန္ စတဲ့အခ်က္ေတြကို သေဘာတူညီခဲ့ၾကပါတယ္။ ဒါနဲ႕ ပတ္သက္ျပီး အလုပ္အဖြဲ႕ (working group) တခုကို ထပ္မံဖြဲ႕စည္းခဲ့ပါတယ္။

ဒီအလုပ္အဖြဲ႕ကေန ႏိုင္ငံေရးအက်ဥ္းသားမ်ား လြတ္ေျမာက္ေရးနဲ႕ ႏိုင္ငံေရးအရ ျပည္ပမွာ ေနထိုင္ေနရသူမ်ား ျပည္ေတာ္ျပန္ေရး ကိစၥရပ္မ်ားနဲ႕ သက္ဆိုင္ေသာ conditions မ်ားကို အေသးစိတ္ေဖာ္ျပထားတဲ့ အစီရင္ခံစာကို ေရးဆြဲခဲ့ပါတယ္။ ဒီအစီရင္ခံစာကို ဒုတိယအၾကိမ္ သေဘာတူညီခ်က္ျဖစ္တဲ့ Pretoria Minute မွာ ႏွစ္ဘက္စလံုးက အတည္ျပဳခဲ့ၾကပါတယ္။ ဒါတြင္မကပဲ ေတာင္အာဖရိက လူ႕အဖြဲ႕အစည္းအတြင္းမွာ ရွိေနတဲ့ အျခားႏိုင္ငံေရး အဖြဲ႕အစည္းမ်ား၊ လက္နက္ကိုင္အဖြဲ႕အစည္းမ်ား အပါအ၀င္ ျပည္သူလူထုအၾကားမွာ "ႏိုင္ငံတြင္းျဖစ္ပြားေနတဲ့ ျပႆနာ ေတြဟာ ေစ့စပ္ေဆြးေႏြးျခင္း နည္းလမ္းတခုတည္းနဲ႕သာ ေျဖရွင္းႏိုင္မယ္" ဆိုတဲ့ အျမင္တရပ္ ထြန္းကားလာေအာင္ ၀ိုင္း၀န္းေဆာင္ရြက္ဖို႕ ႏွစ္ဘက္စလံုးက သေဘာတူညီလက္ခံခဲ့ၾကပါတယ္။ Pretoria Minute အရ အစိုးရဘက္က ျပည္တြင္းလံုျခံဳေရးအက္ဥပေဒကို ျပဳျပင္ေရးဆြဲေရးနဲ႕ မင္ဒဲလားတို႕ဘက္က ေအအင္စီရဲ႕ လက္နက္ကိုင္လွဳပ္ရွားမွဳမ်ား ရပ္ဆိုင္းေရးတို႕ကိုလဲ သေဘာတူညီ ခဲ့ၾကပါတယ္။

မင္ဒဲလားလြတ္ေျမာက္ျပီး တႏွစ္အၾကာမွာ အစိုးရဘက္က Apartheid laws ေတြကို ျပင္ဆင္ ေရးဆြဲဖ်က္သိမ္းမွဳေတြ ျပဳလုပ္မယ္လို႕ ေၾကျငာခဲ့ျပီး၊ (၁၉၉၁) ခုႏွစ္ ဇြန္လမွာ the Group Areas Act နဲ႕ the Population Registrations Act ေတြကို အျပီးအပိုင္ ဖ်က္သိမ္းေပးခဲ့ပါတယ္။ ေစ့စပ္ ေဆြးေႏြးေရးျဖစ္စဥ္ အေကာင္အထည္ေဖာ္ေနဆဲ ကာလမွာ ႏွစ္ဘက္စလံုးဟာ အေပးအယူေတြ လုပ္ခဲ့ၾကသလို၊ တြန္းအားေတြလဲ အျပန္အလွန္ေပးခဲ့ၾကပါတယ္။ ပမာဆိုရရင္ မ်ဥ္းျပိဳင္ေျပးလမ္းေတြ ေပၚမွာ ေလွ်ာက္လွမ္းခဲ့ၾကရာက ဆံုမွတ္တခုေပၚေရာက္ရွိဖို႕အတြက္ ႏွစ္ဘက္စလံုးက တစထက္တစ နီးကပ္ေအာင္ ေရြ႕လ်ားသြားၾကတဲ့ သ႑ာန္ျဖစ္ပါတယ္။

လူျဖဴအစိုးရဲ႕ ပါလီမန္ၾကီးကို ဖ်က္သိမ္းေပးရမယ္လို႕ မင္ဒဲလားတို႕က မေတာင္းဆိုခဲ့ပါဘူး။ သို႕ေပမယ့္ မတရားတဲ့ ဥပေဒေတြကို ပါလီမန္ကေန ျပင္ဆင္လာေအာင္၊ ဖ်က္သိမ္းလာေအာင္ ေစ့ေဆာ္ တြန္းအားေပးခဲ့ပါတယ္။ ႏိုင္ငံေရးအက်ဥ္းသားမ်ား လႊတ္ေပးေရး၊ ျပည္ပေရာက္ႏိုင္ငံေရးသမားမ်ား ျခြင္းခ်က္မရွိ ျပည္ေတာ္ျပန္ခြင့္ရေရး ကိစၥရပ္ေတြမွာလဲ မင္ဒဲလားနဲ႕ အျခားအတိုက္အခံ ေခါင္းေဆာင္ ေတြဟာ စိတ္ရွည္ရွည္၊ ေသြးေအးေအးနဲ႕ ပညာသားပါပါ ကိုင္တြယ္ ေျဖရွင္းခဲ့ၾကရပါတယ္။

ႏိုင္ငံေရးအက်ဥ္းသားမ်ား လႊတ္ေပးေရးနဲ႕ ျပည္ပေရာက္ႏိုင္ငံေရးသမားမ်ား ျခြင္းခ်က္မရွိ ျပည္ေတာ္ျပန္ ခြင့္ရေရး ဆိုတာ အတိုက္အခံေတြဘက္က ၾကည့္မယ္ဆိုရင္ ပထမ ဦးစားေပးအေရးၾကီး ကိစၥျဖစ္သလို၊ အစိုးရဘက္က ၾကည့္မယ္ဆိုရင္လဲ ပထမဦးစားေပး အေရးၾကီး ျပႆနာ ျဖစ္ပါတယ္။ အသက္မ်ား၊ ဘ၀မ်ားကို ေလာင္းေၾကးထပ္ျပီး၊ ပဋိပကၡေတြမွာ ထိပ္တိုက္ရင္ဆိုင္ခဲ့ၾကရတာ ျဖစ္တဲ့အတြက္ အတိုက္အခံေတြဘက္မွာလဲ ေစ့စပ္ေဆြးေႏြးေရးကို ဒူးေထာက္အညံ့ခံေရးလို႕ ေတြ႕ျမင္ယူဆၾကသူေတြ ရွိႏိုင္သလို၊ အစိုးရအဖြဲ႕အတြင္းမွာလဲ ေစ့စပ္ေဆြးေႏြးေရးကို လက္မခံလိုတဲ့ ေခါင္းမာသူမ်ား (Hard-liners) ေတြ ရွိႏိုင္ပါတယ္။

ဒီလို ေခါင္းမာသူေတြက ရန္သူသဖြယ္ ထိပ္တိုက္ရင္ဆိုင္ခဲ့ၾကရတဲ့ ႏိုင္ငံေရးအက်ဥ္းသားမ်ားအား လႊတ္ေပးေရး၊ ျပည္ပေရာက္ႏိုင္ငံေရးသမားမ်ားအား ျခြင္းခ်က္မရွိ ျပည္ေတာ္ျပန္၀င္လာေရး စတာေတြကို အမုန္းတရား ေၾကာင့္ ျဖစ္ေစ၊ လက္စားေခ်သံသရာကို ေၾကာက္ရြံ႕၍ျဖစ္ေစ၊ အတိုက္အခံ ႏိုင္ငံေရး သမားမ်ား အားလံုး ျပန္လည္ေပါင္းစည္းသြားျပီး ထိပ္တိုက္ရင္ဆိုင္ေရးလမ္းေၾကာင္းေပၚကို ျပန္လည္ တက္ေရာက္သြားမွာကို ေၾကာက္ရြံ႕၍ျဖစ္ေစ အသည္းအသန္ ကန္႕ကြက္ေလ့ရွိၾကပါတယ္။ အခန္႕မသင့္ရင္ ေစ့စပ္ ေဆြးေႏြးေရး လုပ္ေဆာင္လိုသူမ်ား (Soft-liners) ေတြကို အာဏာရဲ႕ ျပင္ပကို ေရာက္ရွိ သြားေအာင္ လုပ္ယူတတ္ေလ့ ရွိၾကပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ အတိုက္အခံေတြနဲ႕ ေစ့စပ္ေဆြးေႏြးေရး ျဖစ္စဥ္ကို အေကာင္အထည္ ေဖာ္ေဆာင္လို သူမ်ားဟာ မိမိတို႕ အစိုးရအဖြဲ႕တြင္းမွာတင္ ညွိႏွိဳင္းမွဳေတြ၊ အတြင္းစည္း တိုက္ပြဲေတြ လုပ္ရေလ့ရွိတဲ့ ျပႆနာၾကီးတရပ္ျဖစ္ပါတယ္။

ဒီလိုအေျခအေနေတြကို မင္ဒဲလားနဲ႕ အတိုက္အခံေခါင္းေဆာင္မ်ားကလဲ သေဘာေပါက္ နားလည္ေပး ခဲ့ၾကပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ တိက်ေသခ်ာတဲ့ ႏိုင္ငံေရးသတင္းစကားတခုကိုေတာ့ ျပတ္ျပတ္သားသားပဲ ေပးအပ္ထားခဲ့ပါတယ္။ အဲဒါကေတာ့ "ႏိုင္ငံေရးအက်ဥ္းသားမ်ား လႊတ္ေပးေရးနဲ႕ ျပည္ပေရာက္ ႏိုင္ငံေရးသမားမ်ား ျခြင္းခ်က္မရွိ ျပည္ေတာ္ျပန္၀င္ခြင့္ရွိေရး စတဲ့ ကိစၥရပ္ေတြကို ေျပလည္ေအာင္ မေျဖရွင္းႏိုင္ေသးသမွ် ကာလပတ္လံုး ေစ့စပ္ေဆြးေႏြးေရးျဖစ္စဥ္ကို ဆက္လက္ေဆာင္ရြက္မွာ မဟုတ္ေသးဘူး" ဆိုတဲ့ ရွင္းလင္းျပတ္သားေသာ ႏိုင္ငံေရးသတင္းစကားပဲ ျဖစ္ပါတယ္။

ေျပာင္းလဲမွဳအရွိန္အား ျမွင့္တင္ျခင္း

ေျပာင္းလဲမွဳသို႕ ဦးတည္တဲ့ ေျခလွမ္းေတြ စတင္ေနခ်ိန္မွာပဲ အျဖစ္အပ်က္ေတြက ျမန္ဆန္လြန္း တာေၾကာင့္ အျပန္အလွန္ မယံုၾကည္မွဳေတြ၊ မေသခ်ာ မေရရာမွဳေတြနဲ႕ စိတ္ရွဳပ္ေထြးမွဳေတြ ေပၚထြက္လာခဲ့ပါတယ္။ စိတ္ခံစားမွဳေတြက အတက္အက်ျဖစ္လာၾကပါတယ္။ မူလက ႏိုင္ငံေရးအရ ေ၀ဖန္မွဳေတြ၊ တိုက္ခိုက္မွဳေတြကို လူျဖဴေတြနဲ႕ လူမည္းေတြအၾကား ျပဳလုပ္ခဲ့ၾကရာက အသြင္ေျပာင္းျပီး၊ ဘက္တဘက္ထဲမွာ ပါ၀င္ေနၾကသူေတြ အခ်င္းခ်င္း တိုက္ခိုက္ေ၀ဖန္မွဳေတြ ျဖစ္ပြားလာပါတယ္။ အေျခအေနေတြက ရွဳပ္ေထြးေနတာေၾကာင့္ နားလည္မွဳေတြ လြဲလာၾကပါတယ္။ ဂိုဏ္းဂဏ ကြဲျပားမွဳေတြ ျဖစ္ပြားလာပါတယ္။ အေျပာင္းအလဲကာလရဲ႕ ထံုးစံနဲ႕အညီ ရာဇ၀တ္မွဳေတြ ထူေျပာလာပါတယ္။ ႏိုင္ငံေရးအရ လုပ္ၾကံသတ္ျဖတ္မွဳေတြ၊ အၾကမ္းဖက္မွဳေတြ ရွိလာပါတယ္။

ဒါေၾကာင့္ အေျခအေနကို ထိန္းေက်ာင္းဖို႕အတြက္ ဘာသာေရးေခါင္းေဆာင္ေတြ၊ စီးပြားေရး လုပ္ငန္းရွင္ေတြ၊ ပညာရွင္ေတြ၊ လူထုလူတန္းစားအလႊာအသီးသီးက လူမွဳေရးေရခ်ိန္ ျမင့္မားသူေတြနဲ႕ ႏိုင္ငံေရးသမားေတြ ေပါင္းစည္းျပီး National Peace Accord (NPA) ကို တည္ေထာင္လာၾကပါတယ္။ NPA မွာ ႏိုင္ငံေတာ္ျငိမ္းခ်မ္းေရးေကာ္မတီ၊ ေဒသဆိုင္ရာ ျငိမ္းခ်မ္းေရးေကာ္မတီေတြနဲ႕ သက္ဆိုင္ရာ ျမိဳ႕နယ္၊ ရပ္ကြက္၊ ေက်းရြာအုပ္စုဆိုင္ရာ ေကာ္မတီေတြ အဆင့္ဆင့္ ပါ၀င္ျပီး ၊ ျငိမ္းခ်မ္းေရးထိန္းသိမ္းဖို႕ ၾကိဳးပမ္းခဲ့ၾကပါတယ္။

တဘက္မွာလဲ ေအအင္စီနဲ႕ အန္ပီ (National Party- de Klerk အစိုးရကို ကိုယ္စားျပဳေသာ ပါတီ) ေခါင္းေဆာင္ေတြက သေဘာတူညီထားျပီးျဖစ္တဲ့ Pretoria Minute ကို ဆုပ္ကိုင္ျပီး ေစ့စပ္ ေဆြးေႏြးေရးျဖစ္စဥ္ကို အရွိန္ျမွင့္တင္ဖို႕ ၾကိဳးပမ္းခဲ့ၾကပါတယ္။ ေတာင္အာဖရိကမွာ ကာလရွည္ၾကာ ျဖစ္ပြားခဲ့တဲ့ ပဋိပကၡေတြကို ေအအင္စီေခါင္းေဆာင္ေတြနဲ႕ အန္ပီေခါင္းေဆာင္ေတြပဲ ေတြ႕ဆံု ေဆြးေႏြးရံုနဲ႕ ေျဖရွင္းႏိုင္မွာ မဟုတ္ဘူးဆိုတာကို ႏွစ္ဘက္ေခါင္းေဆာင္ေတြ အားလံုးက နားလည္ထားခဲ့ၾကပါတယ္။ ဒီအတြက္ လူျဖဴ၊ လူမည္း အဖြဲ႕အစည္းအသီးသီး၊ ပါတီအသီးသီးကို ကိုယ္စားျပဳေခါင္းေဆာင္မ်ား ပါ၀င္တဲ့ ပါတီစံုေစ့စပ္ေဆြးေႏြးေရးဖိုရမ္ (multi-party negotiation forum) တခု ေပၚေပါက္လာဖို႕ ထပ္ဆင့္ၾကိဳးပမ္းျပီး၊ သက္ဆိုင္ရာ အဖြဲ႕အစည္းအသီးသီးနဲ႕ ညွိႏွိဳင္းေဆြးေႏြးမွဳေတြ ျပဳလုပ္လာၾကပါတယ္။

ဒီလိုနဲ႕ (၁၉၉၁)ခုႏွစ္၊ ဒီဇင္ဘာလမွာေတာ့ ႏွစ္ဘက္ေခါင္းေဆာင္ အမ်ားအျပား ပါ၀င္တဲ့ Convention for a Democratic South Africa (CODESA) ကို စတင္က်င္းပႏိုင္ခဲ့ပါတယ္။ ဒီညီလာခံၾကီးကို က်င္းပရျခင္း ရည္ရြယ္ခ်က္ကေတာ့ ဖြဲ႕စည္းပံုအေျခခံဥပေဒစည္းမ်ဥ္းမ်ားကို က်ယ္က်ယ္ျပန္႕ျပန္႕ ေရးဆြဲျပင္ဆင္ျပဌာန္းရန္၊ ညင္သာေသာ ဒီမိုကေရစီအသြင္ကူးေျပာင္းမွဳ ျဖစ္ေပၚလာေရးအတြက္ ျပင္ဆင္မွဳမ်ား ျပဳလုပ္ရန္ႏွင့္ တိုင္းျပည္၏ ပထမဦးဆံုးေသာ လြတ္လပ္၍ တရားမွ်တသည့္ ေရြးေကာက္ပြဲ က်င္းပေရးအတြက္ ျပင္ဆင္ရန္ စတာေတြ ျဖစ္ပါတယ္။

တျပိဳင္နက္တည္းမွာပဲ Convention for a Democratic South Africa (CODESA) နဲ႕ ပတ္သက္ျပီး ဆန္႕က်င္ကန္႕ကြက္မွဳေတြကလဲ ေပၚထြက္လာပါတယ္။ တဘက္နဲ႕တဘက္ အႏိုင္တိုက္ေရး လမ္းေၾကာင္းေတြေပၚမွာ ႏွစ္ေပါင္းမ်ားစြာ ေလွ်ာက္လွမ္းလာခဲ့တဲ့ အေျခအေနတခုကို ေျပာင္းလဲဖို႕ ၾကိဳးပမ္းတဲ့အခါ ဒီလို ဆန္႕က်င္ကန္႕ကြက္မွဳေတြ ေပၚထြက္လာတတ္ေလ့ရွိတာ ျဖစ္ရိုးျဖစ္စဥ္ပါ။ ဒါနဲ႕ ပတ္သက္ျပီး ျပဳျပင္ေျပာင္းလဲေရးကို ေဆာင္ရြက္လိုတဲ့ ေခါင္းေဆာင္ေတြနဲ႕ ပညာရွင္ေတြက စိတ္ရွည္ရွည္ထားျပီး ေျပာျပရွင္းလင္းေပးဖို႕ လိုအပ္ပါတယ္။ ဒီလို မဟုတ္ပဲ ျပဳျပင္ေျပာင္းလဲေရးကို မလိုလားသူမ်ားကို ေျပာဆိုမွဳေတြ ရွိလာခဲ့ရင္ နာက်ည္းမွဳေတြ၊ မခံခ်င္စိတ္ေတြကေန အစြန္းေရာက္ အေတြးအေခၚေတြ ေပၚထြက္သြားေစ တတ္ပါတယ္။

လူျဖဴေတြဘက္မွာဆိုရင္ de Klerk ဟာ ကိုယ့္ဘက္က လူျဖဴေတြကို ခ်နင္းေနတယ္၊ ေရာင္းစားေနတယ္လို႕ စြပ္စြဲမွဳေတြ ရွိလာခဲ့သလို၊ လူမည္းေတြဘက္မွာလဲ မင္ဒဲလားေခါင္းေဆာင္တဲ့ ေအအင္စီရဲ႕ သေဘာထားေတြ၊ ျပဳမူေဆာင္ရြက္ပံုေတြကို အယံုအၾကည္မရွိလို႕ အဆိုတင္သြင္းမွဳေတြ၊ ရန္သူျဖစ္ခဲ့တဲ့ လူျဖဴေတြနဲ႕ ေပါင္းသြားျပီလို႕ စြပ္စြဲမွဳေတြ ရွိလာခဲ့ပါတယ္။ ဒီအေပၚမွာ ေအအင္စီ ေခါင္းေဆာင္ေတြနဲ႕ အန္ပီေခါင္းေဆာင္ေတြက စြပ္စြဲမွဳျပဳလုပ္တဲ့ အဖြဲ႕အစည္းေတြ၊ ပါတီေတြ၊ လူပုဂၢိဳလ္ေတြကို စိတ္ရွည္ရွည္နဲ႕ ရွင္းလင္းေျပာၾကားမွဳေတြ၊ ေစ့စပ္ေဆြးေႏြးေရး ညီလာခံ လမ္းေၾကာင္းေပၚကို ေရာက္လာေအာင္ စည္းရံုးမွဳေတြ ျပဳလုပ္ခဲ့ပါတယ္။ အျပန္အလွန္အားျဖင့္ အခ်ိဳ႕အဖြဲ႕အစည္းမ်ားနဲ႕ ေခါင္းေဆာင္မ်ားကလဲ ညီလာခံကို သပိတ္ေမွာက္ျပီး၊ ေအအင္စီပါတီနဲ႕ အန္ပီပါတီတို႕ကို ညီလာခံျပင္ပ တိုက္ပြဲ လမ္းေၾကာင္းေပၚ ျပန္ေရာက္လာေအာင္ စည္းရံုးမွဳေတြ ျပဳလုပ္ခဲ့ၾကပါတယ္။

ဒီလို ညီလာခံျပင္ပတိုက္ပြဲေတြအတြက္ အားထုတ္ၾကိဳးပမ္းမွဳေတြ ရွိေနဆဲမွာပဲ ညီလာခံတြင္းတိုက္ပြဲေတြ ကလဲ တစတစ ျပင္းထန္ေနခဲ့ပါတယ္။ ေစ့စပ္ေဆြးေႏြးေရး (negotiation) ဆိုတာ ပူးေပါင္းေဆာင္ရြက္ေရး (collaboration)နဲ႕ မတူညီပါဘူး။ ေစ့စပ္ေဆြးေႏြးေရးဆိုတာ တဘက္နဲ႕ တဘက္ အျမင္မတူညီမွဳေတြကို ညွိႏွိဳင္းေဆြးေႏြးျပီး ရလဒ္တခု ေပၚထြက္လာေအာင္ ျပဳလုပ္ရတာျဖစ္ျပီး၊ ပူးေပါင္းေဆာင္ရြက္ေရး ဆိုတာကက်ေတာ့ မတူညီမွဳေတြကို ေဘးဖယ္ျပီး တူညီတဲ့အလုပ္ေတြကို ပူးတြဲအေကာင္အထည္ေဖာ္ေဆာင္ေရး ျဖစ္ပါတယ္။

ေစ့စပ္ေဆြးေႏြးေရးျဖစ္စဥ္ကို အေကာင္အထည္ ေဖာ္ေဆာင္ၾကရာမွာ issues ေတြ အမ်ားအျပား ပါ၀င္လာပါတယ္။ အခ်ိဳ႕ issue ေတြကို ပူးေပါင္းေဆာင္ရြက္ျခင္း ခ်ဥ္းကပ္နည္းလမ္း နဲ႕ အေကာင္အထည္ ေဖာ္ႏိုင္ေပမယ့္ အခ်ိဳ႕ issue ေတြကို အျပန္အလွန္တြန္းအား (leverage) ေတြ အသံုးျပဳျပီး အေကာင္အထည္ေဖာ္ၾကရပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ပူးေပါင္းေဆာင္ရြက္ေရးဆိုတာ ေစ့စပ္ေဆြးေႏြးေရးျဖစ္စဥ္ရဲ႕ အစိတ္အပိုင္း အဆင့္ တခုသာ ျဖစ္ျပီး၊ ေစ့စပ္ေဆြးေႏြးေရးျဖစ္စဥ္ရဲ႕ အဆံုးသတ္ရလာဒ္ကို ေဆာင္က်ဥ္းေပး ႏိုင္မွာေတာ့ မဟုတ္ပါဘူး။ ေစ့စပ္ ေဆြးေႏြးေရးျဖစ္စဥ္ကို အမွန္တကယ္ အေကာင္အထည္ေဖာ္ေဆာင္မယ္ ဆိုရင္ေတာ့ မတူညီမွဳကို ညွိႏွိဳင္းေဆြးေႏြးျပီး ရလာဒ္တခု ေပၚထြက္လာေအာင္ လုပ္ေဆာင္ရမွာ ျဖစ္ပါတယ္။

ေတာင္အာဖရိကမွာ ေပၚထြက္ခဲ့တဲ့ ေစ့စပ္ေဆြးေႏြးေရးျဖစ္စဥ္ဟာ မတူညီမွဳေတြကို ေဘးဖယ္ျပီး တူညီတဲ့အလုပ္ေတြကိုပဲ အေကာင္အထည္ေဖာ္ၾကတဲ့ ပူးေပါင္းေဆာင္ရြက္ေရးအဆင့္မွာပဲ ရွိခဲ့တာ မဟုတ္ပါဘူး။ မတူညီမွဳေတြကို ညွိႏွိဳင္းေဆြးေႏြးျပီး ရလာဒ္တခုေပၚထြက္လာေအာင္ လုပ္ေဆာင္ခဲ့ၾကတာ ျဖစ္တဲ့အတြက္ Convention for a Democratic South Africa (CODESA) ကို က်င္းပေနဆဲမွာပဲ အျပန္အလွန္ Leverage ေတြ အသံုးျပဳခဲ့ရပါတယ္။

အေတြးအျမင္၊ အယူအဆပိုင္းဆိုင္ရာ မတူညီမွဳေတြ အမ်ားအျပားရွိတဲ့အနက္ အေရးၾကီးဆံုး ကိစၥရပ္ကေတာ့ ဒီမိုကေရစီအသြင္ကူးေျပာင္းေနဆဲကာလမွာ ဘယ္သူေတြက အုပ္ခ်ဳပ္မလဲ ဆိုတဲ့ အခ်က္ပဲ ျဖစ္ပါတယ္။ လူျဖဴအစိုးရက ေစ့စပ္ေဆြးေႏြးေနဆဲကာလမွာ သူတို႕ ဆက္လက္အုပ္ခ်ဳပ္မယ္လို႕ အဆိုတင္သြင္းပါတယ္။ ေတာင္အာဖရိကႏိုင္ငံရဲ႕ ရွဳပ္ေထြးတဲ့ ႏိုင္ငံေရးအေျခအေနေတြအရ အစိုးရအုပ္ခ်ဳပ္မွဳယႏၱရားက ရုတ္ျခည္း ေပ်ာက္ကြယ္သြားျပီး၊ အလားအလာရွိမယ္ထင္တဲ့ အျခားႏို္င္ငံေရးအဖြဲ႕အစည္းေတြကို တလက္ကေန ေနာက္တလက္ လႊဲေျပာင္းေနဆဲမွာတင္ ေစ့စပ္ေဆြးေႏြးေရးလမ္းစဥ္ ကြယ္ေပ်ာက္သြားျပီး၊ ႏိုင္ငံေရးျဖစ္စဥ္ ရွဳပ္ေထြးမွဳေတြ ဆက္ျဖစ္လာႏိုင္တယ္လို႕ သူတို႕က အဆိုျပဳခဲ့ပါတယ္။

တဘက္မွာကလဲ ေအအင္စီနဲ႕ မဟာမိတ္အဖြဲ႕ေတြက ဒီလိုအေျခအေနမ်ိဳးကို ယံုၾကည္မွဳ မရွိပါဘူး။ အစိုးရအေနနဲ႕ ေစ့စပ္ေဆြးေႏြးေနတဲ့ ဘက္တဘက္ ေနရာသာမက ဒိုင္လူၾကီးေနရာမွာ ရယူထားတဲ့ အေျခအေနျဖစ္တာေၾကာင့္ ဘက္မလိုက္ပဲ စစ္မွန္တဲ့ ေဆြးေႏြးပြဲ ရလာဒ္ေတြ ေပၚထြက္လာဖို႕ ခဲယဥ္းတယ္လို႕ သူတို႕က ယူဆပါတယ္။ ေတာင္အာဖရိက အသံလႊင့္ဌာနဟာ အစိုးရ၀ါဒျဖန္႕ခ်ိေရး ယႏၱရားျဖစ္ေနျခင္း၊ စစ္တပ္မွ ၾကားေနမဟုတ္ျခင္း၊ အစိုးရဘက္မွာ စစ္တပ္နဲ႕ လံုျခံဳေရးတပ္မ်ား ရွိေနျခင္း၊ မီဒီယာလြပ္လပ္ခြင့္မရွိျခင္း စတာေတြဟာ အစိုးရဘက္ကို အသာစီးမွ ဆံုးျဖတ္ခြင့္ ပါ၀ါမ်ား ေပးအပ္ထားတယ္လို႕ အတိုက္အခံမ်ားက သံုးသပ္ၾကပါတယ္။ ေစ့စပ္ေဆြးေႏြးေရးျဖစ္စဥ္မွာ တဘက္က အသာစီးအေနအထားရွိေနခဲ့ရင္ တရားမွ်တတဲ့ ရလာဒ္ေပၚထြက္လာမွာ မဟုတ္တဲ့ အတြက္ အစိုးရရဲ႕ အဆိုျပဳခ်က္ကို အတိုက္အခံေတြက လက္မခံၾကပါဘူး။

ဒါေၾကာင့္ တိုင္းျပည္ရဲ႕ ဖြဲ႕စည္းပံုအေျခခံဥပေဒသစ္ကို ေရးဆြဲဖို႕အတြက္ ပါလီမန္အသစ္တခု ေပၚထြက္လာဖို႕ လိုအပ္တယ္လို႕ ႏွစ္ဘက္ေခါင္းေဆာင္မ်ားက သေဘာတူဆံုးျဖတ္ခဲ့ရပါတယ္။ အဲဒီမွာတင္ ဖြဲ႕စည္းပံုအေျခခံ ဥပေဒသစ္ ေရးဆြဲအတည္ျပဳေရးနဲ႕ ပတ္သက္ျပီး procedural deadlock တခု ထပ္ျပီး ေပၚထြက္လာပါတယ္။ ပါလီမန္အသစ္ဖြဲ႕စည္းျပီး ဖြဲ႕စည္းပံုအေျခခံဥပေဒမူၾကမ္းကို ေရးဆြဲတဲ့အခါ ပါလီမန္ရဲ႕ (၇၅) ရာခိုင္ႏွဳန္းက လက္ခံမွသာ မူၾကမ္းပါ အခ်က္အလက္ေတြကို အတည္ျပဳျပဌာန္းဖို႕ အစိုးရဘက္က အဆိုတင္သြင္းပါတယ္။ အတိုက္အခံေတြဘက္ကလဲ ဒါကို ႏိုင္ငံေရးေထာင္ေခ်ာက္ဆိုတာ သေဘာေပါက္နားလည္ခဲ့ၾကပါတယ္။ ဒီလိုသတ္မွတ္ျခင္းအားျဖင့္ လြတ္လပ္မွဳ၊ တရားမွ်တမွဳ၊ တန္းတူညီမွ်မွဳရွိတဲ့ ဖြဲ႕စည္းပံုအေျခခံဥပေဒ အသစ္ ေရးဆြဲျပဌာန္းႏိုင္ေရးမွာ အခက္အခဲေတြ ျဖစ္လာေစႏိုင္ပါတယ္။

ဒါေၾကာင့္ ေအအင္စီနဲ႕ မဟာမိတ္အဖြဲ႕ေတြကလဲ အဆိုတခုကို ထပ္မံတင္သြင္းပါတယ္။ အကယ္၍ မူၾကမ္းအတည္ျပဳေရးမွာ consensus မက်လာခဲ့ရင္ popular vote နဲ႕ ဆံုးျဖတ္ရန္ျဖစ္ပါတယ္။ အစိုးရဘက္ကလဲ ဒါကို ႏိုင္ငံေရးေထာင္ေခ်ာက္ဆိုတာ ေတြ႕ျမင္ခဲ့ပါတယ္။ ဒီလို သတ္မွတ္ျခင္းအားျဖင့္ လူထုေထာက္ခံမွဳ ရထားတဲ့ အတိုက္အခံေတြအေနနဲ႕ ပါလီမန္မွာ deadlock ျဖစ္သြားတာနဲ႕ popular vote ကို သံုးျပီး အႏိုင္ယူႏိုင္ခြင့္ ရွိသြားမွာ ျဖစ္ပါတယ္။

ဒီလိုတဘက္နဲ႕တဘက္ရဲ႕ ႏိုင္ငံေရးေထာင္ေခ်ာက္ေတြကို ေတြ႕ျမင္ၾကတာေၾကာင့္ တဘက္နဲ႕တဘက္ အျပန္အလွန္ စြပ္စြဲမွဳေတြ ေပၚထြက္လာပါတယ္။ အစိုးရဘက္က အတိုက္အခံေတြဟာ ညွိႏွိဳင္းေဆြးေႏြးဖို႕ အလြန္ခက္ခဲျပီး၊ ဖြဲ႕စည္းပံုအေျခခံဥပေဒကို ၄င္းတို႕အလိုက် ျဖစ္ခ်င္ေနေၾကာင္း စြပ္စြဲခဲ့ပါတယ္။ အတိုက္အခံ ေတြဘက္ကလဲ အစိုးရဟာ သေဘာထား မွန္ကန္မွဳမရွိပဲ ဖြဲ႕စည္းပံုအေျခခံဥပေဒသစ္ ေပၚထြက္ လာျခင္း မရွိေအာင္ ပိတ္ဆို႕ေနေၾကာင္း စြပ္စြဲခဲ့ပါတယ္။ ဖြဲ႕စည္းပံုအေျခခံဥပေဒဆိုတာ ႏိုင္ငံတႏိုင္ငံရဲ႕ တိုးတက္ ေျပာင္းလဲေရးအတြက္ ကနဦးခ်ရမယ့္ အေျခခံအုတ္ျမစ္ျဖစ္ပါတယ္။ ဖြဲ႕စည္းပံုအေျခခံဥပေဒနဲ႕ ပတ္သက္ျပီး မတူတာေတြကို ေဘးဖယ္ထားလို႕ မရႏိုင္ပါဘူး။ မတူတာေတြကို အေျဖမထြက္မခ်င္း ညွိႏွိဳင္းေဆြးေႏြးဖို႕ လိုအပ္ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ညွိႏွိဳင္းေဆြးေႏြးမွဳကေန ရလာဒ္တခု ထြက္လာဖို႕အတြက္ အျပန္အလွန္ Coercive Leverage ေတြ အသံုးျပဳလာၾကပါတယ္။

ေအအင္စီရဲ႕ Coercive Leverage ကေတာ့ လူထုလွဳပ္ရွားမွုပဲ ျဖစ္ပါတယ္။ တိုင္းျပည္နဲ႕အ၀ွမ္းမွာ သပိတ္ေမွာက္မွဳေတြ၊ ဆႏၵျပပြဲေတြ ေပၚထြက္လာခဲ့ပါတယ္။ ဒီလူထုလွဳပ္ရွားမွဳေတြဟာ အစိုးရရဲ႕ ေစ့စပ္ေဆြးေႏြးမွဳ အေပၚမွာ စစ္မွန္တဲ့ သေဘာထားရွိမရွိ၊ ဒီမိုကေရစီ ႏိုင္ငံေတာ္သစ္ကို တည္ေထာင္လိုျခင္း ရွိမရွိဆိုတာကုိ အမ်ားျပည္သူေရွ႕မွာ သိသာထင္ရွားေစတာ ျဖစ္တဲ့အတြက္ အစိုးရအေနနဲ႕ အတိတ္မွာ အသံုးျပဳခဲ့တဲ့ လူထုလွဳပ္ရွားမွဳ ျဖိဳခြဲေရးနည္းလမ္းေတြကို အသံုးျပဳလို႕ မရေတာ့ပါဘူး။ ဒီလိုျပန္ျပီး အသံုးျပဳမယ္ဆိုရင္ အစိုးရဟာ ေျပာင္းလဲမွဳ လိုလားျခင္း မရွိေၾကာင္း ႏိုင္ငံတကာနဲ႕ ျပည္သူလူထုအၾကားမွာ သက္ေသျပျပီးသား ျဖစ္သြားပါလိမ့္မယ္။ ဒီလို Coercive Leverage ကို အသံုးျပဳျပီး အတိုက္အခံေခါင္းေဆာင္ေတြဟာ ေစ့စပ္ေဆြးေႏြးေရးစားပြဲေပၚက အစိုးရရဲ႕ ရပ္တည္ခ်က္ကို အားေပ်ာ့လာေအာင္ ၾကိဳးပမ္းႏိုင္ခဲ့ၾကပါတယ္။

အစိုးရဘက္ကလဲ ေအအင္စီအေပၚ အသံုးျပဳလို႕ရႏိုင္မယ့္ coercive leverage နည္းလမ္းသစ္ကို ရွာေဖြ ေတြ႕ရွိသြားခဲ့ပါတယ္။ ေအအင္စီကေန ခြဲထြက္ျပီး Inkatha Freedom Party (IFP) ကို ဖြဲ႕စည္းတည္ေထာင္ခဲ့တဲ့ ေအအင္စီအဖြဲ႕၀င္ေဟာင္း Mangosuthu Buthelezi ဟာ မင္ဒဲလားမလြတ္ေျမာက္လာမီခင္ကတည္းက အစိုးရနဲ႕ ပူးေပါင္းေဆာင္ရြက္မွဳေတြ ျပဳလုပ္ေနခဲ့ပါတယ္။ မင္ဒဲလားလြတ္ေျမာက္လာျပီး၊ ေစ့စပ္ေဆြးေႏြးေရးျဖစ္စဥ္ေတြကို အေကာင္အထည္ေဖာ္ခ်ိန္မွာေတာ့ သူ႕ရဲ႕ ႏိုင္ငံေရးအခန္းက႑က ေမွးမွိန္သြားတယ္လို႕ ခံစားရျပီး၊ မင္ဒဲလားကို ျပင္းျပင္းထန္ထန္ ေ၀ဖန္မွဳေတြ ျပဳလုပ္လာခဲ့ပါတယ္။ မင္ဒဲလားက Buthelezi နဲ႕ ညွိႏွိဳင္းရန္ အၾကိမ္ၾကိမ္ ၾကိဳးပမ္းခဲ့ေပမယ့္၊ Buthelezi ကေတာ့ သူ႕ပါတီကိုပါ ညီလာခံကေန ႏွဳတ္ထြက္သြားေစျပီး၊ ႏိုင္ငံေရးျဖစ္ေပၚ တိုးတက္မွဳေတြကို ဆန္႕က်င္ေနခဲ့ပါတယ္။

အစိုးရအဖြဲ႕တြင္းမွာရွိတဲ့ ေခါင္းမာသူေတြက ဒီလိုအေျခအေနေတြကို အခြင့္ေကာင္းယူျပီး coercive leverage အေနနဲ႕ အသံုးခ်ဖို႕ ၾကိဳးပမ္းခဲ့ပါတယ္။ ေအအင္စီ အဖြဲ႕၀င္ေတြနဲ႕ IFP အဖြဲ႕၀င္ေတြကို အခ်င္းခ်င္းတိုက္ခိုက္ေစျပီး “black-on-black violence” ရွိေနတာေၾကာင့္၊ လူျဖဴေတြအေနနဲ႕ ဆက္လက္အုပ္ခ်ဳပ္ဖို႕ လိုေသးေၾကာင္း သက္ေသျပႏိုင္ဖို႕အတြက္ IFP ရဲ႕ ေစ့စပ္ေဆြးေႏြးေရးညီလာခံ ဆန္႕က်င္ေရး လုပ္ငန္းစဥ္ေတြကို အားေပးကူညီ ခဲ့ၾကပါတယ္။ “Inkathagate” ဆိုတဲ့ scandal မွာ IFP ကို လက္နက္ပစၥည္း၊ ဘ႑ာေငြေၾကး ေထာက္ပံ့ျပီး၊ ေအအင္စီအဖြဲ႕၀င္မ်ားနဲ႕ တိုက္ခိုက္မွဳမ်ား ျဖစ္ပြားေစခဲ့တဲ့ အစိုးရအဖြဲ႕တြင္းက ေခါင္းမာဂိုဏ္း လွဳပ္ရွားမွဳမ်ား ေပၚထြက္သြားတာေၾကာင့္ အစိုးရဘက္က တာ၀န္ရွိသူ အၾကီးအကဲအခ်ိဳ႕ ႏွုတ္ထြက္ သြားခဲ့ရပါတယ္။

အစိုးရအဖြဲ႕တြင္းက လူျဖဴေခါင္းမာဂိုဏ္းသားေတြက "လူမည္း ႏိုင္ငံေရးသမား ေတြဟာ အခ်င္းခ်င္းကြဲေနတယ္၊ အခ်င္းခ်င္းလဲ တိုက္ခိုက္ေနတယ္၊ ဒီလို လူေတြလက္ထဲကိုသာ အာဏာေရာက္သြားရင္ တရားဥပေဒစိုးမိုးေရး အတြက္ ခဲယဥ္းလိမ့္မယ္" ဆိုတဲ့ ၀ါဒျဖန္႕ခ်ိမွဳေတြကို ျပည္သူလူထု အၾကားမွာ ျဖန္႕ခ်ိမွဳေတြ လုပ္ခဲ့ၾကပါတယ္။ ထင္သာျမင္သာျဖစ္ေစမယ့္ အေျခအေနေတြကို ဖန္တီးလာ ၾကပါတယ္။ ေအအင္စီဘက္ကေရာ၊ အစိုးရဘက္ကပါ တိုက္ရိုက္ညႊန္ၾကားေစခိုင္းျခင္းမရွိတဲ့ ႏိုင္ငံေရး အစြန္းေရာက္ သမားေတြက Third Force အေနနဲ႕ ထြက္ေပၚလာပါတယ္။ ဒီ Third Force မွာ ႏွစ္ဘက္စလံုးရဲ႕ အဖြဲ႕၀င္ေတြ၊ အဖြဲ႕၀င္ေဟာင္းေတြ ပါ၀င္ေနၾကျပီး အမ်ားျပည္သူကို သတ္ျဖတ္မွဳ၊ ျခိမ္းေခ်ာက္မွဳ၊ အႏၱရာယ္ျပဳမွဳေတြ ျဖစ္ပြားလာပါတယ္။ ေစ့စပ္ေဆြးေႏြးေရး ျဖစ္စဥ္ကို လူအမ်ားက ပြင့္ပြင့္လင္းလင္းေထာက္ခံမွဳ မလုပ္ရဲတဲ့ အေျခအေနကို ဖန္တီးမွဳေတြ၊ ေစ့စပ္ေဆြးေႏြးေရးျဖစ္စဥ္ကို ေထာက္ခံသူမ်ားနဲ႕ မေထာက္ခံသူမ်ားအၾကား အျငင္းပြားတိုက္ခိုက္မွဳေတြ၊ ျခိမ္းေခ်ာက္မွဳေတြ ရွိလာပါတယ္။ ေစ့စပ္ေဆြးေႏြးေရးျဖစ္စဥ္အေပၚမွာ လူအမ်ားက ေမွ်ာ္လင့္ခ်က္ေတြ ရွိခဲ့ရာက political violence မရွိခ်ိန္ေတြမွာလဲ အျခား violence ေတြ ရွိႏိုင္တာေၾကာင့္ ျငိမ္းခ်မ္းစြာ အသြင္ ကူးေျပာင္းေရးဟာ မျဖစ္ႏိုင္ဘူးဆိုတာေတြကို လူထုက လက္ခံလာေအာင္ ရည္ရြယ္ခ်က္ရွိရွိ လုပ္ေဆာင္မွဳေတြ ေပၚလာပါတယ္။ ဒီလိုအေျခအေနဆိုးေတြေၾကာင့္ ေတာင္အာဖရိက လူျဖဴ၊ လူမည္း ႏိုင္ငံေရးသမားေတြနဲ႕ လူအမ်ား ေသေၾကပ်က္စီးခဲ့ရပါတယ္။

ဒီလိုနဲ႕ (၁၉၉၂) ခုႏွစ္၊ ဇြန္လ (၁၆) ရက္ေန႕မွာေတာ့ Boipatong massacre ၾကီး ျဖစ္ပြားသြားခဲ့ပါတယ္။ အဲဒီေန႕မွာ သမိုင္း၀င္ ေတာင္အာဖရိက လူထုအေရးေတာ္ပံုၾကီးတခုျဖစ္တဲ့ Soweto uprising ႏွစ္ပတ္လည္ အခမ္းအနားကို ေအအင္စီက ဦးစီးျပီး က်င္းပခဲ့ပါတယ္။ ေစ့စပ္ေဆြးေႏြးေရး ျဖစ္စဥ္ကို အေကာင္အထည္ေဖာ္ေဆာင္ျခင္းဆိုတာ ျပီးဆံုးသြားခဲ့တဲ့ အတိတ္ကို ျပည္ဖံုးကားခ်ျခင္း မဟုတ္ပါ။ ျဖစ္ပြားခဲ့တဲ့ အေၾကာင္းအရာေတြအတြက္ အျပန္အလွန္ ခြင့္လႊတ္နားလည္မွဳယူျပီး၊ အနာဂတ္မွာ တိုင္းျပည္ေကာင္းက်ိဳး ရရွိေရးအတြက္ မတူညီေသာသေဘာထားအျမင္မ်ားကို ညွိႏွိဳင္းေဆြးေႏြး အေျဖရွာျခင္းသာ ျဖစ္ပါတယ္။

ဒါေၾကာင့္ ေတာင္အာဖရိက ႏိုင္ငံေရးဦးေဆာင္ပါတီ (ေအအင္စီ) က ေစ့စပ္ေဆြးေႏြးေရးျဖစ္စဥ္ကို အေကာင္အထည္ ေဖာ္ေနဆဲမွာပဲ အတိတ္က ျဖစ္ပြားခဲ့တဲ့ လူထုအေရးေတာ္ပံုမ်ားရဲ႕ ႏွစ္ပတ္လည္ အခမ္းအနားမ်ားကိုလဲ ဆက္လက္က်င္းပခဲ့တာျဖစ္ပါတယ္။ သို႕ေပမယ့္ ဒီလိုအခမ္းအနားက်င္းပမွဳအေပၚမွာ အစိုးရဘက္က ေခါင္းမာသူအခ်ိဳ႕နဲ႕ IFP တို႕က အခြင့္ေကာင္းယူခဲ့ၾကပါတယ္။ Boipatong မွာရွိတဲ့ IFP တက္ၾကြ လွဳပ္ရွားသူေတြက ႏွစ္ပတ္လည္အခမ္းအနားက်င္းပေနတဲ့ ေအအင္စီအဖြဲ႕၀င္မ်ားကို တိုက္ခိုက္သတ္ျဖတ္မွဳမ်ား ျပဳလုပ္ခဲ့တာေၾကာင့္ အမ်ိဳးသမီးနဲ႕ ကေလးသူငယ္မ်ားအပါအ၀င္ ေအအင္စီအဖြဲ႕၀င္ (၃၉) ဦး ေသဆံုးသြားပါတယ္။ Boipatong massacre ျဖစ္ပြားျပီးခ်ိန္မွာ ဒီလိုတိုက္ခိုက္တဲ့ IFP ကို အစိုးရက လက္နက္နဲ႕ ေငြေၾကးေထာက္ပံ့ေနတယ္လို႕ သတင္းေတြ ေပၚထြက္လာျပန္တာေၾကာင့္ ေအအင္စီအဖြဲ႕၀င္မ်ားနဲ႕ IFP အဖြဲ႕၀င္မ်ားအၾကားမွာ တင္းမာမွဳေတြက ပိုျပီး ျပင္းထန္လာပါတယ္။

မင္ဒဲလားက အစိုးရတာ၀န္ရွိသူေတြကိုယ္တိုင္ ပါ၀င္ပတ္သက္ေနတဲ့ ဒီ Boipatong massacreကို လက္ပိုက္ၾကည့္ မေနခဲ့ပါဘူး။ Convention for a Democratic South Africa (CODESA) ထဲကေန ေအအင္စီကို ခ်က္ခ်င္းဆြဲထုတ္လိုက္ၿပီး၊ သူ႔ျပည္သူေတြကို လံုျခံဳေရးေပးဖို႔နဲ႔ အစိုးရကိုယ္တိုင္က်ဴးလြန္တဲ့ ဒီအၾကမ္းဖက္ကို စံုစမ္း အေရးယူေပးဖို႔ ႏိုင္ငံ တကာကို ေတာင္းဆိုပါေတာ့တယ္။ မင္ဒဲလားရဲ႕ ေတာင္းဆိုမႈေၾကာင့္ ကမၻာ့ကုလသမဂၢက မစ္ရွင္ ဖြဲ႔ၿပီး စံုစမ္းမႈ ျပဳလုပ္ခဲ့ပါတယ္။ ယူအင္မစ္ရွင္ဟာ ႏိုင္ငံတြင္းမွာ National Peace Accord က ဖြဲ႔စည္းထားတဲ့ Goldstone Commission လို႕ လူသိမ်ားေသာ စံုစမ္းစစ္ေဆးေရး ေကာ္မရွင္နဲ႔ အတူ တြဲဖက္ၿပီး၊ အမ်ားျပည္သူကို အၾကမ္းဖက္မႈနဲ႔ ေႏွာင့္ယွက္မႈေတြကို စံုစမ္းပါတယ္။ အစိုးရအာဏာပိုင္ရဲ႕ ဘက္ေတာ္သားေတြ ပါ၀င္ေနေၾကာင္း ေတြ႔ရွိခဲ့ၿပီး၊ ေကာ္မရွင္အစီရင္ခံ ထုတ္ျပန္ခဲ့ တာေၾကာင့္ အစိုးရရဲ႕ အာဏာအလြဲ သံုးစား လုပ္မႈေတြကို ေလွ်ာ့ခ်ႏိုင္လာပါတယ္။

ဒီလိုနဲ႕ပဲ (၁၉၉၂) ခုႏွစ္ရဲ႕ လေပါင္းမ်ားစြာမွာ ေစ့စပ္ေဆြးေႏြးေရးျဖစ္စဥ္ဟာ ေရွ႕ဆက္မတိုးႏိုင္ေတာ့ပဲ အျပန္အလွန္ Leverage အသံုးျပဳမွဳေတြသာရွိျပီး ရပ္တန္႕ေနပါတယ္။ ဒီလိုအေျခအေနေတြကေန ထိပ္တိုက္ ရင္ဆိုင္ေရးလမ္းေၾကာင္းေပၚကို ႏွစ္ဘက္စလံုးက ျပန္မေရာက္သြားေအာင္ ႏိုင္ငံတကာက ၀င္ျပီး ထိန္းသိမ္းလိုက္ပါတယ္။ Philadelphia မွာ မင္ဒဲလားနဲ႕ de Klerk တို႕ႏွစ္ေယာက္ကို ပူးတြဲ Liberty Medal ခ်ီးျမွင့္ခဲ့ျပီး၊ ေနာက္ပိုင္းမွာ Nobel Peace Prize ကိုလဲ ပူးတြဲခ်ီးျမွင့္ေပးခဲ့ပါတယ္။ ေစ့စပ္ေဆြးေႏြးေရးစားပြဲေပၚမွာ ႏွစ္ဘက္ကို ကိုယ္စားျပဳျပီး ေဆြးေႏြးေနၾကတဲ့ ေအအင္စီ ကိုယ္စားျပဳ ေစ့စပ္ေဆြးေႏြးေရးအၾကီးအကဲ Cyril Ramaphosa နဲ႕ အန္ပီ ကိုယ္စားျပဳ ေစ့စပ္ေဆြးေႏြးေရး အၾကီးအကဲ Roelf Meyer တို႕ကလဲ တရား၀င္ေစ့စပ္ေဆြးေႏြးပြဲ ရပ္ဆိုင္းေနေပမယ့္ informal discussion ျပဳလုပ္ႏိုင္ေရးအတြက္ အတူတကြ ငါးမွ်ားထြက္တာေတြ ျပဳလုပ္ခဲ့ပါတယ္။

ဒီလို ႏိုင္ငံတကာက ၾကား၀င္ေပးမွဳနဲ႕ ေခါင္းေဆာင္မ်ားအခ်င္းခ်င္း ရင္းႏွီးမွဳ ရွိလာေအာင္ တည္ေဆာက္မွဳေတြက တဆင့္ ေစ့စပ္ေဆြးေႏြးေရးစားပြဲေပၚကို ျပန္ေရာက္သြားေအာင္ လုပ္ေဆာင္ႏိုင္ ခဲ့ၾကပါတယ္။ ေခါင္းေဆာင္မ်ား ငါးမွ်ားအတူထြက္ျပီး မၾကာခင္မွာပဲ မင္ဒဲလားနဲ႕ de Klerk တို႕ဟာ Record of Understanding ကို လက္မွတ္ေရးထိုးျပီး၊ ၾကားျဖတ္အစိုးရဖြဲ႕စည္းေရးနဲ႕ ပတ္သက္တဲ့ ညွိႏွိဳင္းေဆြးေႏြးမွဳေတြကို ျပဳလုပ္ လာၾကပါေတာ့တယ္။


ေအာင္ပြဲဆီသို႕

ၾကားျဖတ္အစိုးရဖြဲ႕စည္းေရးအတြက္ ေဆြးေႏြးၾကရာမွာ အစိုးရအဖြဲ႕သစ္ကို ေရြးေကာက္ပြဲျပဳလုပ္ျပီး ေရြးခ်ယ္ေရးနဲ႕ ဖြဲ႕စည္းပံုအေျခခံဥပေဒသစ္ကို အစိုးရအဖြဲ႕သစ္က တာ၀န္ခံေရးဆြဲေရး ကိစၥေတြကို သေဘာတူညီမွဳ ရခဲ့ၾကပါတယ္။ ဒီလို ေရြးေကာက္ပြဲျပဳလုပ္ရာမွာလဲ အုပ္ခ်ဳပ္ေနဆဲအစိုးရက ၀င္ေရာက္စြက္ဖက္ထိန္းခ်ဳပ္မွဳေတြ ေလ်ာ့နည္းဖို႕ သေဘာတူညီခဲ့ၾကပါတယ္။ ဒီသေဘာတူညီ ခ်က္ေတြ ေပၚထြက္လာဖို႕အတြက္ အုပ္ခ်ဳပ္ေနဆဲအစိုးရက သူတို႕ရဲ႕ ရပ္တည္မွဳကို အေလွ်ာ့ေပးခဲ့ၾကရပါတယ္။ မင္ဒဲလားတို႕ဘက္ကလဲ ၾကားျဖတ္အစိုးရအုပ္ခ်ဳပ္ေနဆဲကာလမွာ အမ်ိဳးသားညႊန္႕ေပါင္းအစိုးရ အသြင္နဲ႕ အုပ္ခ်ဳပ္ေရး၊ ေရြးေကာက္ပြဲအႏိုင္ရခဲ့ရင္ အစိုးရ၀န္ၾကီးေနရာအခ်ိဳ႕ကို အျခားပါတီမ်ားမွ ပါ၀င္ခြင့္ ေပး၍ ညႊန္႕ေပါင္းအစိုးရဖြဲ႕စည္းေရး စတာေတြကို သေဘာတူညီေပးခဲ့ရပါတယ္။ ႏွစ္ဘက္စလံုးက သူတို႕ရပ္တည္ေနတဲ့ ရပ္တည္ခ်က္ကေန အေလွ်ာ့ေပးခဲ့ၾကပါတယ္။ ပမာဆိုရရင္ ျမစ္ကမ္းတဘက္ တခ်က္မွာ မ်ဥ္းျပိဳင္ေလွ်ာက္ေနၾကရာက လမ္းေလွ်ာက္ျခင္းကို ရပ္တံ့ျပီး ေပါင္းကူးတံတားခင္းဖို႕အတြက္ ႏွစ္ဘက္စလံုးက ၾကိဳးပမ္းၾကတာမ်ိဳး ျဖစ္ပါတယ္။

ျငိမ္းခ်မ္းစြာ ဆႏၵျပပြဲမ်ားနဲ႕ ပတ္သက္ျပီးေတာ့လဲ အစိုးရနဲ႕ ေအအင္စီတို႕ ႏွစ္ဘက္စလံုးက အေပးအယူေတြ လုပ္ခဲ့ၾကပါတယ္။ De Klerk က ပါတီမ်ားနဲ႕ အဖြဲ႕အစည္းမ်ားရဲ႕ ျငိမ္းခ်မ္းစြာဆႏၵျပခြင့္ကို အသိအမွတ္ျပဳေပးျပီး၊ ဆႏၵျပသူမ်ားနဲ႕ စုရံုးလာေသာ လူထုမ်ားကို အစိုးရက ကာကြယ္ေစာင့္ေရွာက္ေပးဖို႕ သေဘာတူညီခဲ့ပါတယ္။ မင္ဒဲလားတို႕ဘက္ကလဲ အဓိကရုဏ္းေတြ၊ ထိပ္တိုက္ရင္ဆိုင္မွဳေတြ ျဖစ္ပြားေစႏိုင္တဲ့ ေဒသေတြမွာ ဆႏၵျပျခင္းမ်ားကို ေရွာင္ရွားႏိုင္ေအာင္ ၾကိဳးပမ္းဖို႕ သေဘာတူညီခဲ့ၾကပါတယ္။ ႏွစ္ဘက္စလံုးက ေတာင္အာဖရိကရဲ႕ common identity ကို ေထာက္ခံျပီး ဆႏၵျပခြင့္ကို အသိအမွတ္ျပဳခဲ့ၾကပါတယ္။ ဒီနည္းလမ္းနဲ႕ မင္ဒဲလားဟာ De Klerk အစိုးရရဲ႕ တရားဥပေဒစိုးမိုးေရးေဆာင္ရြက္မွဳမ်ားနဲ႕ credibility. ရွိလာေစေရးကို ပံ့ပိုးေပးႏိုင္ခဲ့ပါတယ္။

ဒီလို တဘက္နဲ႕ တဘက္ ကူညီပံ့ပိုးျပီး ဘံုအက်ိဳးစီးပြားအတြက္ အစည္းအေ၀းမ်ား က်င္းပေနဆဲမွာပဲ၊ ညစာစားပြဲမ်ား၊ ပါတီမ်ားကိုလဲ ႏွစ္ဘက္ေခါင္းေဆာင္မ်ား၊ စီးပြားေရးလုပ္ငန္းရွင္မ်ားနဲ႕ ပညာရွင္မ်ားက က်င္းပခဲ့ၾကပါတယ္။ ဒီလိုက်င္းပေပးျပီး ပဋိပကၡျဖစ္ပြားခဲ့တဲ့ ဘက္ႏွစ္ဘက္က ေခါင္းေဆာင္မ်ားကို ေတြ႕ဆံုေစျခင္းျဖင့္ လူသားခ်င္း ခင္မင္ရင္းႏွီးမွဳ၊ အျပန္အလွန္ နားလည္မွဳ၊ အတူတကြ တိုင္ပင္ေဆြးေႏြးမွဳ စတဲ့ အက်ိဳးေက်းဇူးေတြ ရရွိလာခဲ့ပါတယ္။ ႏွစ္ဘက္စလံုးက ေစ့စပ္ေဆြးေႏြးမွဳ ေတြဟာ တိုးတက္မွဳတစံုတရာ ရွိလာေစတယ္ဆိုတာကို အသိအမွတ္ျပဳထားခဲ့ၾကျပီး၊ ေနာက္ျပန္ဆုတ္ျပီး အျပန္အလွန္ဆန္႕က်င္ေနၾကတဲ့ အေနထားကို ျပန္မေရာက္သြားေအာင္ အေလးအနက္ သတိထား ခဲ့ၾကပါတယ္။

ေစ့စပ္ေဆြးေႏြးေရးျဖစ္စဥ္ဆိုတာ အေျပာလြယ္သေလာက္ အလုပ္ခက္တဲ့ ကိစၥျဖစ္ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္လဲ ႏွစ္ဘက္စလံုးမွာ ၾကိမ္ဖန္မ်ားစြာ ေတြ႕ဆံုေဆြးေႏြးေနလို႕ အက်ိဳးမရွိႏိုင္တာေၾကာင့္ ထိပ္တိုက္ျပန္လည္ ရင္ဆိုင္မယ္လို႕ ေတြးခဲ့သူေတြ အမ်ားအျပားပါပဲ။ တခါတရံမွာ ေစ့စပ္ေဆြးေႏြးေရးျဖစ္စဥ္က ထင္သာျမင္သာတဲ့ ေျပာင္းလဲမွဳေတြ မျဖစ္ပဲ ေႏွာင့္ေႏွးၾကန္႕ လာေနသလိုေတြ ျဖစ္ေနတတ္ပါေသးတယ္။ ဒီအခ်ိန္ေတြပဲ ႏွစ္ဘက္စလံုးက ေခါင္းေဆာင္မ်ားကို ႏွစ္ဘက္စလံုးက အားမလို၊ အားမရေတြျဖစ္ျပီး၊ စားပြဲ၀ိုင္းျပင္ပ ႏိုင္ငံေရးလုပ္ငန္းေဆာင္တာေတြဆီ ျပန္လည္ဆြဲေခၚဖို႕ ၾကိဳးပမ္းမွဳေတြ ရွိခဲ့ပါတယ္။ သို႕ေပမယ့္ ေခါင္းေဆာင္ေတြဟာ လူခ်င္းေတြ႕ဆံုမွဳေတြ၊ သတင္းစကားပါးမွဳေတြ ျပဳလုပ္ျပီး၊ ေစ့စပ္ေဆြးေႏြးေရးျဖစ္စဥ္ေအာင္ျမင္ေစႏိုင္ေရးကိုသာ ၾကိဳးပမ္းခဲ့ၾကပါတယ္။

ဒီလိုၾကိဳးပမ္းမွဳေတြ ရွိေနဆဲမွာပဲ ႏိုင္ငံေရးအၾကမ္းဖက္မွဳေတြကေတာ့ ေပၚထြက္ေနၾကဆဲပါပဲ။ ႏွစ္ဘက္စလံုးမွာရွိတဲ့ ႏိုင္ငံေရးအစြန္းေရာက္သူေတြက ေစ့စပ္ေဆြးေႏြးမွဳကို လက္မခံပဲ ပ်က္ျပားေအာင္ နည္းမ်ိဳးစံုနဲ႕ ဆန္႕က်င္လာၾကပါတယ္။ (၁၉၉၂) ခုႏွစ္ အဆံုးပိုင္းကာလေတြမွာ လူမည္းစစ္ေသြးၾကြေတြ က လူျဖဴေတြကို စစ္ေၾကျငာတိုက္ခိုက္မွဳေတြ လုပ္လာၾကပါတယ္။ (၁၉၉၃) ခုႏွစ္ထဲမွာေတာ့ လူျဖဴအစြန္းေရာက္ေတြက ေစ့စပ္ေဆြးေႏြးပြဲက်င္းပေနတဲ့ ေနရာကို ၀င္ေရာက္စီးနင္းျပီး၊ ေစ့စပ္ေဆြးေႏြး ေနသူေတြကို ၀ိုင္း၀န္းတိုက္ခိုက္ခဲ့တာေၾကာင့္ လူအမ်ားအျပား ဒဏ္ရာရခဲ့ၾကပါတယ္။

(၁၉၉၃) ခုႏွစ္၊ ေအျပီလ (၁၀) ရက္ေန႕မွာေတာ့ ေအအင္စီေခါင္းေဆာင္ Chris Hani ကို လူျဖဴအစြန္းေရာက္ တဦးက လုပ္ၾကံသတ္ျဖတ္ခဲ့ပါတယ္။ ဒီအေရးနဲ႕ပတ္သက္ျပီး လူမည္းေတြက မေက်နပ္တာေၾကာင့္ Southern Cape ကို စုေ၀းခ်ီတက္ျပီး၊ စက္ရံုႏွစ္ရံုကို မီးရွိဳ႕ပစ္လိုက္ပါတယ္။ ဒီအေျခအေနေတြကေန တဘက္နဲ႕တဘက္ တင္းမာမွဳေတြ ျပန္ျဖစ္လာႏိုင္တာေၾကာင့္ ကမၻာ့ကုလသမဂၢ ကိုယ္စားလွယ္မ်ား၊ ေဒသဆိုင္ရာ ျငိမ္းခ်မ္းေရးေကာ္မတီ၊ လူမည္း community leaders ေတြ စုေ၀းျပီး၊ ယာယီျငိမ္းခ်မ္းေရးေကာ္မတီ တရပ္ဖြဲ႕စည္းေဆာင္ရြက္ခဲ့ၾကတာေၾကာင့္ ေလးပတ္ခန္႕အတြင္းမွာတင္ အဲဒီနယ္မွာ တည္ျငိမ္ေအးခ်မ္းမွဳ ျပန္ရသြားခဲ့ပါတယ္။

မင္ဒဲလားကလဲ တတိုင္းျပည္လံုးက လူမည္းေတြကို ေအးေဆးတည္ျငိမ္စြာ ေနၾကဖို႕ မိန္႕ခြန္းျမြက္ၾကား ခဲ့ပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ ႏိုင္ငံေရးအစြန္းေရာက္သူေတြရဲ႕ လွဳပ္ရွားမွဳေတြကေတာ့ မရပ္တန္႕သြားေသးပါဘူး။ (၁၉၉၃) ခုႏွစ္၊ ဇူလိုင္လနဲ႕ ၾသဂုတ္လေတြမွာ ႏိုင္ငံေရးအၾကမ္းဖက္မွဳေၾကာင့္ ေသဆံုးသူ (၁၀၀၀) ေက်ာ္ရွိခဲ့ပါတယ္။ (၁၉၉၄) ခုႏွစ္မွာေတာ့ ေစ့စပ္ေဆြးေႏြးေရးကာလအတြင္း ႏိုင္ငံေရးအရ ေသဆံုးသူစုစုေပါင္း တေသာင္းသံုးေထာင္ေက်ာ္ ရွိေနခဲ့ပါတယ္။

ဒီလိုတင္းမာမွဳေတြ၊ ျခိမ္းေခ်ာက္မွဳေတြ၊ ေၾကာက္ရြံ႕မွဳေတြ၊ သတ္ျဖတ္မွဳေတြအၾကားမွာပဲ ႏွစ္ဘက္စလံုးက ေခါင္းေဆာင္ေတြဟာ ဘံုအက်ိဳးစီးပြားရရွိေရးအတြက္ မဆုတ္မနစ္ ၾကိဳးပမ္းခဲ့ၾက ပါတယ္။ ၾကားျဖတ္အစိုးရအုပ္ခ်ဳပ္ေရးကာလမွာ က်င့္သံုးဖို႕အတြက္ Interim Constitution တရပ္ကို ေရးဆြဲႏိုင္ခဲ့ၾကျပီး၊ ၾကားျဖတ္အစိုးရ ဖြဲ႕စည္းေရးဆိုင္ရာ သေဘာတူညီခ်က္မ်ားကိုလဲ ခ်မွတ္ႏိုင္ခဲ့ၾက ပါတယ္။ ဒီသေဘာတူညီခ်က္ေတြအရ ျပည္သူလူထုက တိုက္ရိုက္ေရြးခ်ယ္ထားတဲ့ Constituent Assembly ဟာ ၾကားျဖတ္ပါလီမန္အျဖစ္ တာ၀န္ယူျပီး၊ ႏိုင္ငံေတာ္သစ္တည္ေဆာက္ေရးအတြက္ အဓိကက်တဲ့ ဖြဲ႕စည္းပံုအေျခခံဥပေဒသစ္ကို ေရးဆြဲရမွာ ျဖစ္ပါတယ္။ ဒီလိုေရးဆြဲရာမွာ Constitutional Court က ၾကီးၾကပ္ေဆာင္ရြက္ရမွာျဖစ္ပါတယ္။

Executive power မွာေတာ့ electoral strength ေပၚမွာ မူတည္ျပီး ေရြးခ်ယ္ထားတဲ့ ကက္ဘိနက္၀န္ၾကီးမ်ားပါ၀င္ေသာ အမ်ိဳးသားညီညြတ္ေရးညြန္႕ေပါင္း အစိုးရက အာဏာက်င့္သံုးျပီး၊ အစိုးရအဖြဲ႕အၾကီးအကဲျဖစ္တဲ့ တိုင္းျပည္ရဲ႕ သမၼတကိုေတာ့ ျပည္သူလူထုက တိုက္ရိုက္ေရြးခ်ယ္ထားတဲ့ Constituent Assembly က ေရြးခ်ယ္ခန္႕ထားရမွာ ျဖစ္ပါတယ္။

စီးပြားေရးမူ၀ါဒအရလဲ ေစ်းကြက္စီးပြားေရးစနစ္နဲ႕အတူ ဆင္းရဲႏြမ္းပါးသူမ်ားကို ကူညီပံ့ပိုးမွဳမ်ား ပူးတြဲေဆာင္ရြက္တဲ့ mixed economic system ကို အသံုးျပဳဖို႕ သေဘာတူညီခဲ့ၾကပါတယ္။ ျမိဳ႕နယ္ေတြအလိုက္ အစိုးရ အသံုးစရိတ္မ်ား တိုးျမွင့္ေဆာင္ရြက္ေပးေရး၊ လူျဖဴမ်ားရဲ႕ စီးပြားေရးလုပ္ငန္း မ်ားအား အေႏွာင့္အယွက္ မျဖစ္ေစေရး စတာေတြကိုလဲ သေဘာတူခဲ့ၾကပါတယ္။ ႏွစ္ဘက္စလံုးဟာ တဘက္နဲ႕တဘက္ရဲ႕ အေျခခံအက်ိဳးစီးပြားေတြ၊ လိုအပ္ခ်က္ေတြကို အျပန္အလွန္ အသိအမွတ္ ျပဳလာၾကပါတယ္။

ဒီလိုတိုးတက္မွဳေတြ ရွိေနဆဲမွာပဲ ေစ့စပ္ေဆြးေႏြးေရးျဖစ္စဥ္ကို တေလွ်ာက္လံုး ဆန္႕က်င္လာခဲ့တဲ့ Buthelezi ဦးေဆာင္တဲ့ အဖြဲ႕ကိုလဲ ေစ့စပ္ေဆြးေႏြးေရးျဖစ္စဥ္ထဲမွာ ပါ၀င္ဖို႕ ၾကိဳးပမ္းမွဳေတြ ေပၚထြက္လာခဲ့ပါတယ္။ သို႕ေပမယ့္လဲ High-level delegations ေတြျဖစ္တဲ့ U.S. envoy Henry Kissinger နဲ႕ British envoy Lord Carrington တို႕က ၾကိဳးပမ္းေဆာင္ရြက္ခ်ိန္အထိေတာင္ ထူးျခားမွဳ မရွိခဲ့ပါဘူး။ ေနာက္ဆံုးမွာေတာ့ Kenyan envoy Washington Okumu က ျဖစ္ပြားေနတဲ့ ႏိုင္ငံေရး ပကတိအေျခအေနမွန္ကို သိျမင္ဖို႕ အခ်ိန္တန္ျပီျဖစ္ေၾကာင္း၊ ေရြးေကာက္ပြဲမွာ မပါ၀င္ခဲ့ရင္ ႏိုင္ငံေရးအရ ေဘးေရာက္မွဳပဲ အေျဖထြက္ လာမွာျဖစ္ေၾကာင္းနဲ႕ လက္နက္ကိုင္ေတာ္လွန္ေရးဟာ မေအာင္ျမင္ေသာ လက္နက္ကိုင္ေတာ္လွန္ေရး အျဖစ္ နိဂံုးခ်ဳပ္ရလိမ့္မည္ျဖစ္ေၾကာင္း သတိေပး ေျပာၾကားခဲ့တဲ့အခါမွသာ Buthelezi ဦးေဆာင္တဲ့အဖြဲ႕ဟာ ေရြးေကာက္ပြဲ က်င္းပဖို႕ ရွစ္ရက္ အလိုက်မွသာ ေစ့စပ္ေဆြးေႏြးေရး ျဖစ္စဥ္အတြင္းကို ေရာက္ရွိသြားခဲ့ပါတယ္။

ေရြးေကာက္ပြဲမက်င္းပခင္ေန႕အထိ ဗံုးခြဲတိုက္ခိုက္မွဳေတြကေတာ့ ေပၚထြက္ေနဆဲပါပဲ။ သို႕ေပမယ့္လဲ (၁၉၉၄) ခုႏွစ္၊ ေအျပီလ (၂၇) ရက္ေန႕မွာေတာ့ ေတာင္အာဖရိကႏိုင္ငံရဲ႕ သမိုင္းသစ္ကို ဖန္ဆင္းေပးတဲ့ ေရြးေကာက္ပြဲၾကီးကို ေအာင္ျမင္စြာ က်င္းပႏိုင္ခဲ့ပါတယ္။ ေမလ (၂) ရက္ေန႕မွာ de Klerk က သူ႕ရဲ႕ ေရြးေကာက္ပြဲအရွံဳးကို အသိအမွတ္ျပဳျပီး၊ မင္ဒဲလားကို ၀မ္းေျမာက္ဂုဏ္ယူပါေၾကာင္း သတင္းစကား ေပးပို႕ခဲ့ပါတယ္။ မင္ဒဲလားကလဲ ေက်းဇူးတင္စကား ျပန္လည္ေျပာၾကားခဲ့ျပီး၊ ေတာင္အာဖရိက တႏိုင္ငံလံုးမွာရွိတဲ့ ျပည္သူေတြအေနနဲ႕ လူမ်ိဳးေရး၊ ဘာသာေရး ဘယ္လိုကြဲျပားမွဳေတြ ရွိေနေပမယ့္ လူမ်ိဳးေပါင္းစံု၊ ယဥ္ေက်းမွဳေပါင္းစံု ႏိုင္ငံေတာ္သစ္ၾကီးကို အတူတကြ ၀ိုင္း၀န္းထူေထာင္ၾကဖို႕ ၾကိဳးပမ္းခဲ့ၾကပါတယ္။

ဒီလို ေခါင္းေဆာင္ေတြအၾကား၊ ႏွစ္ဘက္ႏိုင္ငံေရးအဖြဲ႕အစည္းေတြအၾကား ျငိမ္းခ်မ္းေရး တည္ေဆာက္ႏိုင္ မွဳဟာ on the ground မွာ ျငိမ္းခ်မ္းေရးရွိလာဖို႕အတြက္ မျပီးျပည့္စံုေသးပါဘူး။ ဒါေၾကာင့္ ပဋိပကၡျပီးဆံုးျပီး ေႏွာင္းပိုင္းကာလမွာ ပဋိပကၡကာလေတြတုန္းက ရွိခဲ့တဲ့ trauma ေတြကို ကုစားဖို႕ ၾကိဳးပမ္းခဲ့ၾကပါတယ္။ မင္ဒဲလားဦးေဆာင္တဲ့ အစိုးရသစ္ဟာ ဘုန္းေတာ္ၾကီး Desmond Tutu ဦးေဆာင္တဲ့ Truth and Reconciliation Commission (TRC) ကို တည္ေထာင္ခဲ့ပါတယ္။ ဒီေကာ္မရွင္ကေန ပဋိပကၡမွာ သားေကာင္ျဖစ္ခဲ့တဲ့ မည္သူမဆို ျဖစ္ပ်က္ခဲ့တဲ့ အေၾကာင္းေတြကို ျပန္လည္ေျပာျပေရး၊ နားေထာင္ေပးေရးနဲ႕ ႏိုင္ငံေရးအရ အၾကမ္းဖက္မွဳေတြကို က်ဴးလြန္ခဲ့တဲ့ မည္သူမဆို (လူျဖဴအစိုးရဘက္မွျဖစ္ေစ၊ လူမည္းေတာ္လွန္ေရးသမားမ်ားဘက္မွျဖစ္ေစ) ျပစ္ဒဏ္မွ လြတ္ျငိမ္းခ်မ္းသာခြင့္ရွိေရး စတာေတြကို ေထာက္ကူေပးတဲ့ forum ေတြကို က်င္းပေပးခဲ့ပါတယ္။ ရင္ၾကားေစ့ေရး (၀ါ) ျပန္လည္သင့္ျမတ္ေရးျဖစ္စဥ္ (Reconciliation process) အတြက္ ေကာ္မရွင္က ဦးေဆာင္ၾကိဳးပမ္းခဲ့ပါတယ္။

နိဂံုး

နိဂံုးခ်ဳပ္ဆိုရရင္ ေတာင္အာဖရိက ေစ့စပ္ေဆြးေႏြးေရးျဖစ္စဥ္ ေအာင္ျမင္ခဲ့ရတာဟာ တဘက္ႏွင့္တဘက္ အႏိုင္မတိုက္ႏိုင္ေသာ ပကတိႏိုင္ငံေရးအေျခအေနမွန္ကို ႏွစ္ဘက္ေခါင္းေဆာင္မ်ားက သိျမင္မွဳ၊ ေစ့စပ္ေဆြးေႏြးပြဲျဖစ္စဥ္ၾကီး စတင္လာေစရန္ ေျခလွမ္းသစ္မ်ား လွမ္းရဲမွဳ၊ ပါတီစံုေစ့စပ္ေဆြးေႏြးေရးဖိုရမ္ (multi-party negotiation forum) တခု ေပၚေပါက္လာေစရန္ ၾကိဳးပမ္းေဆာင္ရြက္မွဳ၊ ျငိမ္းခ်မ္းေရးေကာ္မရွင္မ်ား တည္ေထာင္ႏိုင္မွဳ၊ ဖြဲ႕စည္းပံုအေျခခံဥပေဒ စည္းမ်ဥ္းမ်ားကို က်ယ္က်ယ္ျပန္႕ျပန္႕ ေရးဆြဲျပင္ဆင္ျပဌာန္းရန္၊ ညင္သာေသာ ဒီမိုကေရစီအသြင္ကူးေျပာင္းမွဳ ျဖစ္ေပၚလာေရးအတြက္ ျပင္ဆင္မွဳမ်ား ျပဳလုပ္ရန္ႏွင့္ တိုင္းျပည္၏ ပထမဦးဆံုးေသာ လြတ္လပ္၍ တရားမွ်တသည့္ ေရြးေကာက္ပြဲ က်င္းပေရးအတြက္ ျပင္ဆင္ရန္စေသာ ရည္မွန္းခ်က္မ်ား ျပည့္မွီလာေစရန္ ၀ိုင္း၀န္းၾကိဳးပမ္း ေဖာ္ေဆာင္မွဳ၊ ေစ့စပ္ေဆြးေႏြးေရးျဖစ္စဥ္တြင္ ပါ၀င္ေနသူမ်ားႏွင့္ ေထာက္ခံသူမ်ားအား ႏိုင္ငံေရး အစြန္းေရာက္မ်ားမွ ေ၀ဖန္တိုက္ခိုက္မွဳမ်ား၊ ျခိမ္းေခ်ာက္မွဳမ်ား၊ သတ္ျဖတ္မွဳမ်ား ျပဳလုပ္လာေသာ္လည္း မဆုတ္မနစ္ေသာ ဇြဲျဖင့္ ေစ့စပ္ေဆြးေႏြးေရးျဖစ္စဥ္ ေအာင္ျမင္ေရးကို အာရံုစိုက္မွဳ၊ လိုလားခ်က္မ်ားႏွင့္ ေတာင္းဆိုခ်က္မ်ားကို တရားေသ ဆုပ္ကိုင္ထားျခင္း မရွိပဲ အေပးအယူ၊ အေလွ်ာ့အတင္းမ်ား ျပဳလုပ္ႏိုင္မွဳ၊ သေဘာထားၾကီးမွဳ၊ ခြင့္လႊတ္မွဳမ်ားျဖင့္ ရင္ၾကားေစ့ေရး (၀ါ) ျပန္လည္သင့္ျမတ္ေရးျဖစ္စဥ္ကို ၾကိဳးပမ္းအေကာင္အထည္ေဖာ္မွဳ စတာေတြေၾကာင့္ပဲ ျဖစ္ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္လဲ ပဋိပကၡေျဖရွင္းေရးဆိုင္ရာ ေလ့လာခ်က္မ်ားမွာ ေတာင္အာဖရိက ေစ့စပ္ေဆြးေႏြးေရးျဖစ္စဥ္ဟာ ျငိမ္းခ်မ္းေရး လိုလားေသာ ကမၻာ့ျပည္သူမ်ားအတြက္ စံနမူနာယူစရာ ျဖစ္စဥ္တခုအျဖစ္ သမိုင္းတြင္က်န္ရစ္လာခဲ့ျခင္း ျဖစ္ပါေၾကာင္း ေရးသားတင္ျပအပ္ပါတယ္။

ခင္မမမ်ိဳး (၁၆၊ ၁၀၊ ၂၀၁၁)






ရည္ညႊန္းကိုးကား

Deegan, H. (1999) South Africa Reborn: Building a New Democracy, Padstow: University College London

Bouckaert, P. (1997) The Negotiated Revolution: South Africa's Transition to a Multiracial Democracy, Stanford, California: Stanford Center on Conflict and Negotiation

Du Toit, P. (1995) State Building and Democracy in Southern Africa: Botswana, Zimbabwe, and South Africa, Washington, DC: United States Institute of Peace

Ebrahim, H. (1998) The Soul of a Nation: Constitution-Making in South Africa, Cape Town: Oxford University Press

Gastrow, P. (1994) Bargaining for Peace: South Africa and the National Peace Accord, Washington, DC: United States Institute of Peace Press

Lyman, P. (2002) Partner to History: The U.S. Role in South Africa's Transition to Democracy, Washington, DC: United States Institute of Peace Press

Mandela, N (2006) Long Walk to Freedom: The Autobiography of Nelson Mandela, London: Little, Brown

Marks, S. (2000) Watching the Wind: Conflict Resolution during South Africa’s Transition to Democracy, Washington, DC: United States Institute of Peace

အျပည့္အစံုဖတ္ခ်င္ရင္..>>>

ျပန္ေခါက္ထားခဲ့ပါ..>>>

အေတြးအေခၚႏွင့္ လမ္းစဥ္ (အပိုင္း - ၆)

နိဂံုး

နိဂံုးခ်ဳပ္ဆိုရေသာ္ ယေန႕ လက္ရွိ ကာလသည္ အေတြးအေခၚမ်ား အလြန္ ရွဳပ္ေထြးေနသည့္ ကာလတခု ဟု ဆိုရေပမည္။ အာဏာရွင္မ်ားဘက္မွ political liberalization ကို အေကာင္အထည္ စတင္ေဖာ္လိုက္သည္ျဖစ္ရာ အဆိုပါ political liberalization ကို လက္ခံမည္လား၊ လက္မခံဘူးလား၊ အဆိုပါ အေတြးအေခၚျဖင့္ ဒီမိုကေရစီ ရႏိုင္သည္လား၊ မရႏိုင္ဘူးလား၊ အစဥ္အဆက္ က်င့္သံုးခဲ့ၾကေသာ အာဏာရွင္စနစ္ျဖိဳခ်ေရး အေတြးအေခၚကို ဆုပ္ကိုင္ထားမည္လား၊ မဆုပ္ကိုင္ထား ဘူးလား၊ ဆုပ္ကိုင္ထားလွ်င္ေကာ ေအာင္ျမင္မည္လား၊ မေအာင္ျမင္ဖူးလား စသည္တို႕ကို ေတြးေတာ ျငင္းခုန္ေနၾကရံုသာမက အေတြးအေခၚ ႏွစ္ခုကို ေရာသမ ေမႊထားသည့္ အေတြးအေခၚသစ္မ်ားပင္ ထြန္းကားလာသည့္ ကာလတခုျဖစ္ပါသည္။ လက္ရွိႏိုင္ငံေရးကို လႊမ္းမိုးထားသည့္ အေတြးအေခၚမ်ားႏွင့္ အုပ္စုမ်ားကို ခြဲျခားလိုက္ပါက အုပ္စုၾကီး ေျခာက္ခု ထြက္ေပၚလာပါသည္။

(၁) Initial Transition အေတြးအေခၚကို လက္ခံ၍၊ အဆိုပါ အေတြးအေခၚက ဦးေဆာင္သည့္ လမ္းစဥ္မ်ားျဖစ္ေသာ လူထုလွဳပ္ရွားမွဳမ်ား၊ လူထုတိုက္ပြဲမ်ားကို ေဖာ္ေဆာင္ကာ ေရတိုပန္းတိုင္အေနျဖင့္ ၾကားျဖတ္အစိုးရ (၀ါ) ျပည္သူ႕အစိုးရ အသြင္သ႑ာန္ တမ်ိဳးမ်ိဳး ေပၚထြက္ရမည္ဟု စဥ္းစားသူမ်ား။

(၂) Political Liberalization အေတြးအေခၚကို လက္ခံ၍၊ အာဏာရွင္တို႕ဘက္မွ ဖြင့္ေပးလိုက္ေသာ political space မ်ားကို အသံုးခ်ကာ ႏိုင္ငံေရးစည္း၀ိုင္းအတြင္းသို႕ ၀င္ေရာက္ျပီး၊ တစတစ ေျပာင္းလဲတိုးတက္မွဳမ်ားမွတဆင့္ ဒီမိုကေရစီ ပန္းတိုင္သို႕ ေလွ်ာက္လွမ္းမည္ဟု စဥ္းစားသူမ်ား။

(၃) Political Liberalization မွ democratic consolidation ျဖစ္ေအာင္ ေျပာင္းလဲ တည္ေဆာက္ရာတြင္ျဖစ္ေစ၊ initial transition မွ democratic consolidation ျဖစ္ေအာင္ တည္ေဆာက္ရာတြင္ျဖစ္ေစ၊ civil society မွာ အဓိကက်သျဖင့္ ႏိုင္ငံေရးရာမ်ားတြင္ ပါ၀င္ပတ္သက္ျခင္း မရွိပဲ civil society အားေကာင္းလာေစရန္ ၾကိဳးပမ္းမည္ဟု စဥ္းစားသူမ်ား။

(၄) ဘယ္သူေသေသ၊ ငေတမာရင္ ျပီးေရာ ဆိုသည့္ သေဘာပိုက္ကာ ျဖစ္လာသည့္ အေျခအေနတြင္ အာဏာ၊ ရာထူး၊ ေနရာ၊ အမည္ေကာင္း၊ ကိုယ္က်ိဳးစီးပြား စသည့္ အက်ိဳးအျမတ္မ်ားအား မည္သို႕ ရွာမည္နည္း ဆိုသည္ကို စဥ္းစားသူမ်ား။

(၅) Initial transition အေတြးအေခၚကိုလည္း အျပည့္အ၀ လက္ခံျခင္းမရွိ၊ political liberalization အေတြးအေခၚကိုလည္း အျပည့္အ၀ လက္ခံျခင္း မရွိေသာ ေရာသမေမႊမ်ား

(၆) political liberalization အေတြးအေခၚကို အသံုးျပဳ၍ အာဏာကို တတ္ႏိုင္သမွ် ဆြဲဆန္႕ထားရန္ ၾကိဳးပမ္းေနေသာ အာဏာရွင္မ်ားႏွင့္ အေပါင္းအပါမ်ား။

အဆိုပါ အုပ္စုေျခာက္မ်ိဳးတြင္ ႏိုင္ငံေတာ္၏ အနာဂတ္ကံၾကမၼာအတြက္ အာဏာရွင္ႏွင့္ အေပါင္းအပါမ်ား နည္းတူ ေၾကာက္မက္ဖြယ္ေကာင္းေသာ အုပ္စုမွာ ေရာသမေမႊမ်ား ျဖစ္ပါသည္။ political liberalization အေတြးအေခၚကို လက္ခံျပီး၊ political space ကို အသံုးျပဳလိုသူမ်ားမွာ ဒီမိုကေရစီ ပန္းတိုင္ကို ေရာက္ေလမည္လားဟု စမ္းလိုေသာ ေစတနာပါသျဖင့္ ေရာသမေမႊမ်ားေလာက္ ေၾကာက္ဖို႕မေကာင္းလွပါ။ အာဏာရူးအခြင့္အေရးသမားမ်ားမွာလဲ ၄င္းတို႕ ရူးေၾကာင္းကို လူထုက သိေနျပီး ျဖစ္သျဖင့္ ႏိုင္ငံေတာ္ကံၾကမၼာအတြက္ အႏၱရာယ္ မရွိလွပါ။

ေရာသမေမႊမ်ားမွာကား Initial transition အေတြးအေခၚကို ဆုပ္ကိုင္ထားသူမ်ားဟု လူအမ်ားက ျမင္ထားေလ့ရွိေသာ္လည္း ထိုသူမ်ားသည္ initial transition ၏ ေရတိုပန္းတိုင္ျဖစ္ေသာ ၾကားျဖတ္အစိုးရ ေပၚထြက္ေရးကို လက္ခံျခင္းမရွိၾက။ လူထုလွဳပ္ရွားမွဳ လမ္းစဥ္မ်ား၊ ေတာ္လွန္ေရး လမ္းစဥ္မ်ားကိုလဲ လက္ခံယံုၾကည္ ေဖာ္ေဆာင္ျခင္း မရွိၾက။ political liberalization အေတြးအေခၚအရ ေပၚထြက္လာေသာ political space တြင္လည္း ပါ၀င္ျခင္း မရွိၾက။ သို႕ရာတြင္ political liberalization အရ ခ်ဲ႕ထြင္လာေသာ public space အခြင့္အေရးကို ယူရန္ ၾကိဳးပမ္းၾကသည္။ ယင္းသို႕ ၾကိဳးပမ္း၍ ေတာ္လွန္ေရးေပၚေပါက္လာေစျပီး initial transition အေတြးအေခၚ၏ ေရတိုပန္းတိုင္ျဖစ္ေသာ ၾကားျဖတ္အစိုးရ ေပၚထြက္ေရးကို ဆက္လက္ၾကိဳးပမ္းမည္လားဆိုေတာ့လဲ မဟုတ္ျပန္။ civil society အားေကာင္းလာေရးကိုပဲ ဦးစားေပး လုပ္ေတာ့မည္ ျဖစ္လာျပန္သည္။

ယင္းသို႕ဆိုလွ်င္ မည္သို႕ေသာ Civil Society ကို တည္ေဆာက္ရမည္လဲဆိုသည္က ေမးစရာရွိလာသည္။ အင္အားစုတိုင္း အင္အားျဖစ္သည္ မဟုတ္ပါ။ တိုက္ခိုက္ေရးအင္အားႏွင့္ ထူေထာင္ေရး အင္အားအတြက္ တည္ေဆာက္မွဳသ႑ာန္၊ ျပင္ဆင္မွဳ သ႑ာန္ မတူညီႏိုင္ပါ။ evolution အေတြးအေခၚအရ ေပၚထြက္လာေသာ အစိုးရႏွင့္ ပူးေပါင္းေဆာင္ရြက္မွဳ (collaboration) ေပၚတြင္ အေျခခံသည့္ Civil Society ကို ၀ိုင္း၀န္းတည္ေဆာက္ရမည္လား၊ အစိုးရႏွင့္ လူ႕အဖြဲ႕အစည္းအၾကားတြင္ ေစ့စပ္ညွိႏွိဳင္းေပးမွဳ (Mediation) ေပၚတြင္ အေျခခံသည့္ Civil Society ကို ၀ိုင္း၀န္းတည္ေဆာက္ရမည္လား၊ အစိုးရႏွင့္ ပတ္သက္ျခင္း မရွိေသာ autonomous model ေပၚတြင္ အေျခခံသည့္ Civil Society ကို ၀ိုင္း၀န္းတည္ေဆာက္ရမည္လား၊ သို႕တည္းမဟုတ္ ေနာင္ခ်ိန္ခါ revolution တရပ္အတြက္ ၾကိဳတင္ျပင္ဆင္ေရးအတြက္ ဆန္႕က်င္မွဳ၊ ထိပ္တိုက္ရင္ဆိုင္မွဳ (confrontational model) ေပၚတြင္ အေျခခံသည့္ Civil Society ကို ၀ိုင္း၀န္းတည္ေဆာက္ရမည္လား ဆိုသည္ကို ကြဲျပားစြာ သိဖို႕ လိုအပ္လာပါသည္။

သို႕မဟုတ္လွ်င္ အေတြးအေခၚရွဳပ္ေထြးမွဳမ်ားျဖစ္၍ အင္အားစုေသာ္လည္း အင္အား မျဖစ္ထြန္းပဲ ျဖစ္သြားတတ္သည္။ အေျခအေနအရ လိုသလို ေျပာင္းယူလို႕ရသည့္ အင္အားဆိုသည္မွာ အေျပာလြယ္သေလာက္ အလုပ္ခက္ပါသည္။ ေဖာင္တိန္ကိုင္သူမ်ားကို ခ်က္ခ်င္း ေသနတ္ကိုင္ခိုင္းလို႕ မရ။ ေသနတ္ကိုင္ေနသူမ်ားကို ခ်က္ခ်င္း ေဖာင္တိန္ကိုင္ခိုင္းလို႕မရ။ တူကိုင္ေနသူမ်ားကို ခ်က္ခ်င္းဓားကိုင္ခိုင္းလို႕မရ။ ဓားေရး ကၽြမ္းေနသူမ်ားကို ခ်က္ခ်င္း တူကိုင္ခိုင္းလို႕မရ။ ျပန္လည္ျပင္ဆင္ေလ့က်င့္ယူရျပန္သည္။ ေလ့က်င့္ေနဆဲမွာပဲ အင္အားက ျပန္ကြဲထြက္သြားျပီး၊ အေျခအေနႏွင့္ သဟဇာတ မတည့္ပဲ ျပန္ျဖစ္သြားတတ္ျပန္သည္။

အလုပ္ႏွင့္ အေတြးအေခၚမ်ားကို ေရာသမေမႊလိုက္လွ်င္ လမ္းေလွ်ာက္ရင္း လမ္းေပ်ာက္သြားတတ္ပါသည္။ ပမာဆိုရလွ်င္ ျမစ္ကမ္းတဘက္ဆီတြင္ လမ္းေလွ်ာက္ရင္း၊ ေရွ႕ဆက္မသြားပဲ ဟိုဘက္ကမ္းသို႕ ေလွႏွင့္ ကူးလိုက္၊ ဒီဘက္ကမ္းသို႕ ေလွႏွင့္ ကူးလိုက္ လုပ္ေနသည္ႏွင့္ တူလွသည္။ ေလွရွိသူမ်ားက ကူးခ်ည္သန္းခ်ည္ လုပ္ရန္ မခက္ခဲေသာ္လည္း ေနာက္က တေကာက္ေကာက္ လိုက္သူမ်ားမွာကား ေရထဲ က်လိုက်၊ ေမာျပီး ကမ္းပါးမွာ ငုတ္တုပ္ထိုင္သူက ထိုင္ႏွင့္ ဘာလုပ္ရမည္မွန္းလဲ မသိ၊ ခရီးမတြင္ပဲ ျဖစ္ၾကရေတာ့သည္။ ပိုဆိုးသည္က revolution ႏွင့္ evolution အေတြးအေခၚ ႏွစ္ရပ္လံုးကို ေရာသမေမႊထားလိုက္လွ်င္ Initial Transition အေတြးအေခၚက ဦးေဆာင္သည့္ လမ္းမ်ားမွာလဲ ေျဖာင့္ေျဖာင့္တန္းတန္းမရွိ၊ political liberalization အေတြးအေခၚက ဦးေဆာင္သည့္ လမ္းမ်ားေပၚတြင္လည္း ကန္႕လန္႕ကန္႕လန္႕သ႑ာန္ ျဖစ္လာတတ္ပါသည္။

အိမ္ကို ျဖိဳခ်ျပီး ျပန္ေဆာက္ရမည္လား၊ ျဖိဳမခ်ပဲ ေဆးသုတ္ျပင္ဆင္မွဳ လုပ္ရမည္လား ဆိုသည္ကို ေရြးခ်ယ္ဆံုးျဖတ္ၾကရာတြင္ တခုတည္းကိုပဲ ေရြးခ်ယ္ရမည္ ျဖစ္ပါသည္။ ျဖိဳခ်ျပီး ျပန္ေဆာက္ရမည္ ဆိုလွ်င္ ေဆးသုတ္ျပင္ဆင္ျခင္းသည္ အခ်ိန္ကုန္၊ လူပမ္းျပီး အက်ိဳး မရွိသည့္လုပ္ရပ္မ်ား ျဖစ္သကဲ့သို႕၊ ေဆးသုတ္ျပင္ဆင္မည္ဆိုလွ်င္လဲ ျဖိဳခ်ရန္ အားထုတ္ျခင္းသည္ အခ်ိန္ကုန္၊ လူပမ္းျပီး အက်ိဳး မရွိသည့္လုပ္ရပ္မ်ားသာ ျဖစ္သည္။ ေဆာက္လုပ္ေရးပေရာဂ်က္တခုတြင္ ေခါင္းေဆာင္ တေယာက္က ျဖိဳခ်ရမည္ ေျပာလိုက္၊ ေနာက္ေခါင္းေဆာင္တေယာက္က ျပင္ဆင္ရမည္ ေျပာလိုက္ လုပ္ေနၾကလွ်င္ ေနာက္မွ အလုပ္သမားမ်ားက ဘယ္လို ကိရိယာတန္ဆာပလာကို ေကာက္ကိုင္ၾကရမည္နည္း။

အဆိုပါ အေတြးအေခၚ ရွဳပ္ေထြးမွဳ အေျခအေနမ်ားသည္ ႏိုင္ငံေတာ္အနာဂတ္ ကံၾကမၼာအတြက္ အႏၱရာယ္ၾကီးပါသည္။ မည္သည့္ အေတြးအေခၚကို က်င့္သံုးသင့္သည္ ဆိုသည္မွာ လူတေယာက္၊ အဖြဲ႕အစည္းတခု၏ ကိုယ္ပိုင္ ေရြးခ်ယ္မွဳ ျဖစ္ပါသည္။ လူ႕သဘာ၀အရ အျမင္မတူလွ်င္ အျပန္အလွန္ စြပ္စြဲမွဳကေတာ့ ေပၚထြက္ေနမည္သာ ျဖစ္သည္။ initial transitionအေတြးအေခၚ ရွဳေထာင့္မွ ၾကည့္လွ်င္ political liberalization အေတြးအေခၚကို ကိုင္စြဲကာ political space တြင္းသို႕ ၀င္သြားသူမ်ားသည္ အရွံဳးေပး၊ အညံ႕ခံသူမ်ား ျဖစ္ျပီး၊ political liberalization အေတြးအေခၚမွ ၾကည့္လွ်င္ initial transition ကို လက္ခံသူမ်ားသည္ compromise မလုပ္လိုေသာ ႏိုင္ငံေရးအစြန္းေရာက္မ်ား ျဖစ္ပါသည္။ ယင္းသို႕ အျပန္အလွန္ရွဳျမင္ျပီး၊ အျပန္အလွန္ စြပ္စြဲပိုင္ခြင့္ ရွိေသာ္ျငား ထိုသို႕ စြပ္စြဲရင္းျဖင့္ အခ်ိန္မကုန္ၾကေစလိုပါ။ initial transition လက္ခံသူမ်ားကလဲ ပါးစပ္ျဖင့္ အာေနျခင္းမ်ားကို ေလွ်ာ့ခ်၍ ၾကားျဖတ္အစိုးရ အသြင္သ႑ာန္တမ်ိဳးမ်ိဳး ေပၚလာေရးကို ၾကိဳးပမ္းသင့္ၾကပါသည္။ political liberalization လက္ခံသူမ်ားကလဲ ခ်ဲ႕ထားသည့္ political space ေလးတြင္းသို႕ ဘယ္လိုနည္းျဖင့္ ၀င္ရ၀င္ရ၊ ရေအာင္၀င္ျပီး ဒီမိုကေရစီ ပန္းတိုင္ကို အေျပာမဟုတ္ပဲ လက္ေတြ႕ခ်ီတက္ႏိုင္ေအာင္ ၾကိဳးပမ္းသင့္ၾကေပသည္။

ပန္းတိုင္မေရာက္ခင္ တက္မေထာင္ခ်င္ေသာ ျမန္မာလူမ်ိဳးတို႕၏ အစဥ္အလာဆိုးၾကီးကို အလုပ္ျဖင့္ သက္ေသျပ၍ ေဖ်ာက္ဖ်က္ၾကဖို႕ အခ်ိန္တန္ေနျပီ ျဖစ္ပါသည္။ ျမန္မာႏိုင္ငံ၏ ဒီမိုကေရစီ ပန္းတိုင္သို႕ initial transition က ေဆာင္က်ဥ္းေပးႏိုင္မည္လား၊ political liberalization က ေဆာင္က်ဥ္းေပးႏိုင္မည္လား ဆိုသည္မွာကား မူအရဆိုလွ်င္ အေျဖထြက္ေသာ္လည္း လူအရဆိုလွ်င္ အေျဖမရွိပါ။ မည္သူမွ် တပ္အပ္ေသခ်ာ ေျပာႏိုင္မည္လည္း မဟုတ္သျဖင့္ ျငင္းခုန္ရင္း အခ်ိန္မျဖဳန္းသင့္ၾကေတာ့ပါ။ ပုဂၢိဳလ္စြဲ၊ အဖြဲ႕စြဲမ်ားကို ဖယ္ရွား၍ အေတြးအေခၚ တခုကို ေရြးၾကရမည့္ အခ်ိန္ျဖစ္ပါသည္။

ယင္းသို႕ ေရြးခ်ယ္ရာတြင္ အေျခအေနႏွင့္ လားရာကို သေဘာေပါက္ျပီးမွ၊ ပန္းတိုင္ကို သိျပီးမွသာ ေရြးခ်ယ္မွဳမ်ား ျပဳလုပ္သင့္ပါသည္။ ေရြးခ်ယ္ျပီးလွ်င္လည္း ရွင္းလင္းသည့္ အေတြးအေခၚက ဦးေဆာင္ေသာ ျပတ္သားသည့္ လမ္းစဥ္မ်ားကို ခ်မွတ္ရပါမည္။ လမ္းေၾကာင္းမ်ားကို ေလွ်ာက္လွမ္းရပါမည္။ အေတြးအေခၚ ရွဳပ္ေထြးေနလွ်င္ လမ္းစဥ္မ်ား ေ၀၀ါးေနတတ္သျဖင့္ ပန္းတိုင္ႏွင့္လဲ အစဥ္အျမဲ ေ၀းေနဦးမည္သာ ျဖစ္ပါေၾကာင္း ေရးသားတင္ျပအပ္ပါသည္။


ခင္မမမ်ိဳး (၂၇၊ ၁၀၊ ၂၀၁၀)


(စာၾကြင္း (၁)- ဤစာကို ေရးသားရာတြင္ ေကာ္ဖီႏွင့္ လက္ဖရည္ ဘယ္အရာက ပိုေကာင္းသလဲ ဆိုေသာ ေမးခြန္းသ႑ာန္ကို ေျဖရာ၌ ေကာ္ဖီ၏ ေကာင္းက်ိဳး၊ ဆိုးက်ိဳးႏွင့္ လက္ဖရည္၏ ေကာင္းက်ိဳး၊ ဆိုးက်ိဳး ႏွစ္မ်ိဳးစလံုးကို ယွဥ္တြဲေျဖဆိုေသာ ရွဳေထာင့္ မွ ေရးသားထားသည္။ ေကာ္ဖီႏွင့္ လက္ဖရည္ ဘယ္အရာကို ပိုၾကိဳက္သလဲ ဆိုေသာ ပုဂိၢိဳလ္ေရး ေမးခြန္းသ႑ာန္ကို စာဖတ္သူတဦးဦးမွ ေမးလာပါလွ်င္ကား initial transition ႏွင့္ political liberalization အေတြးအေခၚ ႏွစ္ရပ္တြင္ စာေရးသူ ယေန႕အခ်ိန္အထိ လက္ခံက်င့္သံုးေနေသာ အေတြးအေခၚမွာ initial transition အေတြးအေခၚ ျဖစ္ျပီး၊ လမ္းစဥ္မွာ လူထုတိုက္ပြဲလမ္းစဥ္ျဖစ္သည္။ ေရတိုပန္းတိုင္မွာ အတိုက္အခံမ်ားက ဦးေဆာင္ေသာ ၾကားျဖတ္အစိုးရ (သို႕မဟုတ္) လူထုတိုက္ပြဲတြင္ ျပည္သူမ်ားႏွင့္ ပူးေပါင္းလာေသာ မ်ိဳးခ်စ္ တပ္မွဴးမ်ားႏွင့္ အတိုက္အခံမ်ား ပူးတြဲဖြဲ႕စည္းေသာ ၾကားျဖတ္အစိုးရျဖစ္ပါသည္။


စာၾကြင္း (၂)- မူရင္းေဆာင္းပါး၏ နိဂံုးအား စာႏွစ္ပိုဒ္ ထပ္မံ ျဖည့္စြက္ထားျပီး (၂၅၊ ၇၊ ၂၀၁၁) တြင္ ျပန္လည္ျဖန္႕ေ၀ပါသည္။)


ရည္ညႊန္းကိုးကား

ABDELNASSER, Gamal. (2004): “Egypt: Succession Politics,” Volker Perthes (ed.), Arab Elites: Negotiating the Politics of Change, (ed.), Boulder: Lynne Rienner Publishers.


Alesina, Alberto, and Allan Drazen (1991), “Why Are Stabilizations Delayed?” American Economic Review 81 (5), 1170-1188.


Anderson, Lisa. (1999). Transitions to Democracy. New York: Columbia University Press.


Avant, Deborah. (1994) Political Institutions and Military Change: Lessons from Peripheral Wars. Ithaca, NY: Cornell University Press


Brownlee, Jason. (2007). Authoritarianism in an Age of Democratization. New York, NY:

Cambridge University Press.


Barro, Robert J. (1996), “Democracy and Growth,” Journal of Economic Growth 1 (1), 1-27.


Campos, Nauro (1999), Back to the Future: The Growth Prospects of Transition Economies

Reconsidered, William Davidson Institute Working Paper No. 229, Ann Arbor, MI.


Denizer, Cevdet (1997), Stabilization, Adjustment and Growth Prospects in Transition Economies, Policy Research Working Paper No. 1855, The World Bank, Washington, DC.


CHASE, Robert S.; HILL, Emily B. ve KENNEDY, Paul (1996): “Pivotal States and U.S. Strategy,” Foreign Affairs, 75: 33-51.


Finer, Samuel. (1962). The Man on Horseback: The Role of the Military in Politics. New York, NY: Penguin Books.


Fitch, J. Samuel. (1998). The Armed Forces and Democracy in Latin America. Baltimore: Johns Hopkins University Press.


GALA, Amin A. (1995): Egypt's Economic Predicament: A Study in the Interaction of External Pressure, Political Folly and Social Tension in Egypt. 1960-1990. New York, E. J. Brill.


Heybey, Berta, and Peter Murrel (1999), “The Relationship between Economic Growth and the Speed of Liberalization During Transition,” Journal of Policy Reform 3 (2), 121-137.


Halpern, Manfred. 1963. The Politics of Social Change in the Middle East and North Africa. Princeton: Princeton University Press.


KRAMER, Gudrun (1996): “The Integration of the Integrists,” Ghassan Salame (ed.), Democracy without Democrats, London, New York, I.B. Tauris.


LINZ, Juan J. ve STEPAN, Alfred (1996): Problems of Democratic Transition and Consolidation, Southern Europe, South America, and Post-Communist Europe, Baltimore, The Johns Hopkins University Press.


Lipset, S.M. (1959), “Some Social Requisites of Democracy: Economic Development and Political Legitimacy,” American Political Science Review 53, 69-105.


Monshipouri, Mahmood. (1995) Democratization, Liberalization and Human Rights in the Third World. London: Lynne Rienner Publishers


Parry, Geraint and Moran, Micheal, eds. (1994) Democracy and Democratization. New York: Routledge


Przeworski, Adam, and Fernando Limongi (1993), “Political Regimes and Economic Growth,” Journal of Economic Perspectives 7 (3), 51-69.


Rodrik, Dani (1995), “The Dynamics of Political Support for Reforms in Economies in Transition,” Journal of the Japanese and International Economies 9 (4), 403-425.


Shleifer, Andrei (1998), “Government in Transition,” European Economic Review 41 (3-5),

385-410.


Wolff, Holger C. (1999), Transition Strategies: Choices and Outcomes, Princeton Studies in International Finance No. 85 (June), Department of Economics, Princeton University, Princeton, NJ.

အျပည့္အစံုဖတ္ခ်င္ရင္..>>>

ျပန္ေခါက္ထားခဲ့ပါ..>>>

အေတြးအေခၚႏွင့္ လမ္းစဥ္ (အပိုင္း - ၅)

(၁) Civil Society ဆိုင္ရာ အခက္အခဲမ်ား

political liberalization အေတြးအေခၚကို ကိုင္စြဲ၍ ဒီမိုကေရစီ ပန္းတိုင္သို႕ သြားရန္ ၾကိဳးပမ္းမွဳတြင္ civil society ၏ အခန္းက႑မွာ အလြန္ အေရးပါလွသည္။ ႏိုင္ငံေတာ္မွ ၾကိဳးကိုင္ျခယ္လွယ္မွဳ ကင္းရွင္းသည့္ အစုအဖြဲ႕မ်ား၊ လူထုလွဳပ္ရွားမွဳမ်ားႏွင့္ ပညာတတ္လူပုဂၢိဳလ္မ်ား ပါ၀င္ေသာ active civil society ရွင္သန္လာေရးသည္ အေရးၾကီးလွေသာ လိုအပ္ခ်က္တရပ္ျဖစ္သည္။ အဆိုပါ အဖြဲ႕အစည္းမ်ားသည္ လူ႕အဖြဲ႕အစည္းမွ ဒီမိုကေရစီ စံမ်ားကို နားလည္က်င့္သံုးလာေစေရး၊ ကြဲျပားျခားနားမွဳမ်ားအၾကားမွ ညီညြတ္မွဳကို နားလည္လက္ခံလာေစေရး၊ စီးပြားေရးႏွင့္ လူမွဳေရး ဖြံ႕ျဖိဳးတိုးတက္မွဳမ်ား ရွိလာေစေရးတို႕ကို ေဆာင္ရြက္ရမည္ျဖစ္ျပီး၊ ႏိုင္ငံေတာ္၏ ၀င္ေရာက္စြက္ဖက္ ၾကိဳးကိုင္ ခ်ယ္လွယ္မွဳမ်ားႏွင့္ တတ္ႏိုင္သမွ် ကင္းရွင္းရမည္ ျဖစ္ေလသည္။ သို႕မွသာ ႏိုင္ငံေတာ္၏ ပါ၀ါခ်ိန္ခြင္လွ်ာကို တဘက္တလမ္းမွ ထိန္းေက်ာင္းႏိုင္မည္ျဖစ္ျပီး၊ လူ႕အဖြဲ႕အစည္းအား ႏိုင္ငံေတာ္မွ ထိန္းခ်ဳပ္ထားမွဳကို အားေပ်ာ့ေစမည္ ျဖစ္သည္။ အစိုးရမဟုတ္ေသာ အဖြဲ႕အစည္းမ်ား (အန္ဂ်ီအို) မ်ားသည္ state ႏွင့္ society တို႕ အၾကားတြင္ buffer zone အျဖစ္ ရပ္တည္ၾကရမည္ျဖစ္သည္။

political liberalization ကို အေကာင္အထည္ေဖာ္ခဲ့သည့္ ႏိုင္ငံအမ်ားစုတြင္ civil society အဖြဲ႕ အမ်ားစုကို အာဏာရွင္တို႕က ၾကိဳတင္ဖြဲ႕စည္း ထိန္းခ်ဳပ္ထားသည္။ လူ႕အဖြဲ႕အစည္းအတြင္းတြင္ civil society အားေကာင္းလာေစရန္ ပညာေရး၊ လူမွဳေရး၊ စီးပြားေရးက႑မ်ားမွ ထိုးေဖာက္ေနသည့္ အဖြဲ႕အစည္းမ်ားႏွင့္ လူပုဂၢိဳလ္မ်ားအား ပံုမွန္ ေစာင့္ၾကည့္ေလ့ရွိျပီး၊ အဆိုပါ အဖြဲ႕မ်ားႏွင့္ လူပုဂၢိဳလ္မ်ားသည္ အာဏာရွင္တို႕ႏွင့္ ၾကိဳးကိုင္အဖြဲ႕မ်ားအား ထိပ္တိုက္ရင္ဆိုင္လာမည့္ အေျခအေနရွိမရွိကို အကဲျဖတ္ေလ့ရွိသည္။ အာဏာရွင္ေရြးေကာက္ပြဲမ်ား က်င္းပ၍ ႏိုင္ငံတကာေရးရာတြင္ international legitimacy ရေစရန္ ၾကိဳးပမ္းထားေသာ ၾကိဳးကိုင္အစိုးရမ်ား၏ ရပ္တည္မွဳကို ထိခိုက္လာႏိုင္သည္ဟု ယူဆပါက public space ကို ျပန္လည္ကန္႕သတ္သည္။ လိုအပ္လာပါက အမ်ိဳးသားလံုျခံဳေရး (national security concerns) ကို အေၾကာင္းျပ၍ civil society ကို ဖိႏွိပ္ရန္ႏွင့္ အာဏာျပန္သိမ္းႏိုင္ရန္ ဥပေဒမ်ား သတ္မွတ္ျပဌာန္းထားသည္။ သို႕ျဖစ္ရာ အာဏာရွင္တို႕၏ political liberalization ကို အခြင့္အေရးဟု သတ္မွတ္၍ ဒီမိုကေရစီ ပန္းတိုင္သို႕ အေရာက္သြားရန္ ၾကိဳးပမ္းလိုသူမ်ားသည္ အဆိုပါ obstacles မ်ားကို မည္သို႕ ေက်ာ္လႊားမည္နည္းဟူေသာ လမ္းစဥ္မ်ားကို စဥ္းစားထားၾကရန္ လိုအပ္သည္။


(၂) ႏိုင္ငံေရးယဥ္ေက်းမွဳဆိုင္ရာ အခက္အခဲမ်ား

ႏိုင္ငံတႏိုင္ငံတြင္ ဆယ္စုႏွစ္ေပါင္းမ်ားစြာ အာဏာရွင္စနစ္ တည္တံ့ခိုင္ျမဲေနရျခင္း အေၾကာင္းတရား မ်ားတြင္ ႏိုင္ငံေရးယဥ္ေက်းမွဳဆိုင္ရာ အေၾကာင္းအခ်က္မ်ားလည္း ပါ၀င္ေလ့ရွိသည္။ ႏိုင္ငံတႏိုင္ငံ၏ ႏိုင္ငံေရးယဥ္ေက်းမွဳသည္ ဒီမိုကေရစီ စနစ္၏ အေျခခံသေဘာတရားမ်ားႏွင့္ ကြဲျပားျခားနားျပီး၊ အာဏာရွင္ဆန္ေသာ လူ႕အဖြဲ႕အစည္းသ႑ာန္ ျဖစ္တည္ေနပါက ဒီမိုကေရစီ စနစ္ ရွင္သန္ခိုင္မာေရးကို အတားအဆီး ျဖစ္ေစႏိုင္ပါသည္။ ဖြံ႕ျဖိဳးဆဲႏိုင္ငံမ်ား၏ ႏိုင္ငံေရးယဥ္ေက်းမွဳကို ေရွးႏွစ္ေပါင္းမ်ားစြာကပင္ "patrimonialism" ဆိုေသာ သေဘာတရားက လႊမ္းမိုးထားပါသည္။

"patrimonialism" ဆိုသည္မွာ ႏိုင္ငံေရးေခါင္းေဆာင္မ်ားသည္ အလုပ္အတူ တြဲလုပ္ရမည့္ ႏိုင္ငံေရးေခါင္းေဆာင္ငယ္မ်ား၊ အုပ္ခ်ဳပ္ေရး ၀န္ထမ္းမ်ားကို သူတို႕ႏွင့္ နီးစပ္ေသာ အသိုင္းအ၀ိုင္းအတြင္းမွ မိသားစု၀င္မ်ားႏွင့္ ပုဂၢိဳလ္ေရးအရ သစၥာရွိသူဟု ယူဆထားသူ မ်ားကိုသာ ေရြးခ်ယ္တာ၀န္ ေပးအပ္ျခင္း ျဖစ္သည္။ အာဏာရွင္ အသိုင္းအ၀ိုင္းတြင္သာမက အတိုက္အခံတို႕၏ ႏိုင္ငံေရး အ၀န္းအ၀ိုင္းတြင္ပါ ယင္းသို႕ ျပဳလုပ္ၾကသည့္အခါ ႏိုင္ငံေရးေခါင္းေဆာင္မ်ား၏ အနီးတြင္ ရွိေနသူမ်ားသည္ လိုအပ္လွ်င္ ေခါင္းေဆာင္မ်ားကို ေ၀ဖန္အၾကံျပဳခ်က္မ်ား ေပးႏိုင္မည့္ အရည္အခ်င္းရွိ ပုဂၢိဳလ္မ်ား မဟုတ္ပဲ ေခါင္းေဆာင္မ်ား အလိုက် ေခါင္းညိမ့္လက္ခံျပီး ပုဂၢိဳလ္ေရး ကိုးကြယ္မွဳ လုပ္ေနသူမ်ားသာ ရွိလာသည္။

ႏိုင္ငံေရးရာမ်ားတြင္ အရည္အေသြးက အဓိကမက်ပဲ မည္သူ႕သားသမီး၊ မည္သူ႕ေဆြမ်ိဳးသားခ်င္း ဆိုသည္က အေရးပါလာသည္။ ပုဂၢိဳလ္ေရး ကိုးကြယ္သူမ်ားကသာ မ်ားျပီး၊ ေ၀ဖန္ ပိုင္းျခားဥာဏ္ျဖင့္ သတိေပးႏိုင္သူမ်ားက အနီးတြင္ မရွိသည့္အခါ ေခါင္းေဆာင္မ်ား၏ ငါတေကာ ေကာကာ လုပ္ေဆာင္မွဳမ်ား ေပၚထြက္လာတတ္သည္။ ဒီမိုကေရစီ အတိုက္အခံ ေခါင္းေဆာင္မ်ားပင္ျဖစ္ေစကာမူ ဤသေဘာတရား၏ လႊမ္းမိုးမွဳမ်ားကို ခံရပါက အာဏာရွင္ဆန္ဆန္ ျပဳမူမွဳမ်ား ရွိလာတတ္သည္။ "patrimonialism" သေဘာတရား လႊမ္းမိုးခံရသည့္ လူ႕အဖြဲ႕အစည္းတြင္ ႏိုင္ငံေရးအခြင့္အလမ္းႏွင့္ စီးပြားေရး အခြင့္အလမ္းမွာ ယွဥ္တြဲေနတတ္သည္။

လူ႕အဖြဲ႕အစည္းမွာလည္း ကိုယ္ပိုင္အရည္အခ်င္းႏွင့္ တက္လမ္းရွာေဖြျခင္းကို အားေပးေလ့မရွိ။ ႏိုင္ငံေရးအရ အခြင့္အလမ္း ရွိေနေသာ အုပ္ခ်ဳပ္သူမ်ား၏ အသိုင္းအ၀ိုင္းမ်ားအား မွီခိုမွဳမ်ားကို အားေပးေလ့ရွိသည္။ ဥပမာ- စစ္အာဏာရွင္စနစ္ ျဖစ္လွ်င္ ႏိုင္ငံေရးအခြင့္အာဏာရွိေနေသာ စစ္တပ္တြင္း၌ အေရးပါေသာ ရာထူးမ်ား ရရွိေစရန္ အားေပးခ်ီးေျမွာက္သည့္ လူအမ်ား ေပၚထြက္လာမည္။ ဒီမိုကေရစီ ဘက္ေတာ္သားမ်ားက ႏိုင္ငံေရးအာဏာ ရျပန္လွ်င္လည္း အဆိုပါ လူအမ်ားသည္ပင္ ဒီမိုကေရစီ ေခါင္းေဆာင္မ်ားအား ေထာက္ခံအားေပးၾကမည္ျဖစ္သည္။ "patrimonialism" သေဘာတရား လႊမ္းမိုးခံရေသာ လူ႕အဖြဲ႕အစည္းတြင္ ယင္းသို႕ေသာ လူမ်ား အမ်ားအျပား ပါ၀င္ေလ့ရွိသည္။

အဆိုပါ သေဘာတရားသည္ ႏိုင္ငံေရးအာဏာကို မွီတြယ္ျခင္း စိတ္သေဘာႏွင့္ ဆက္စပ္ေနေလရာ ႏိုင္ငံေရးအာဏာကို ျပန္လည္ ထိန္းညွိမည့္ inherent logic of strong civil society ကို ေထာက္ခံ အားေပးျခင္း မရွိ။ သို႕ျဖစ္ရာ civil society အဖြဲ႕အစည္းမ်ား အမ်ားအျပား လိုအပ္သည့္ political liberalization ကို ေႏွာင့္ေႏွး ၾကန္႕ၾကာေစမွဳမ်ား ျဖစ္လာေစႏိုင္သည္။ အဆိုပါ သေဘာတရား၏ လႊမ္းမိုးမွဳ ေလ်ာ့နည္းလာေသာ လူ႕ေဘာင္သစ္ကို တည္ေဆာက္ႏိုင္မွသာ political liberalization အေတြးအေခၚျဖင့္ ဒီမိုကေရစီ ပန္းတိုင္သို႕ အေရာက္သြားႏိုင္မည္ျဖစ္သည္။


(၃) စီးပြားေရး ဖြံ႕ျဖိဳးတိုးတက္မွဳ ဆိုင္ရာ အခက္အခဲမ်ား

အာဏာရွင္မ်ားဘက္မွ ေရြးေကာက္ပြဲမ်ား က်င္းပေပးျခင္း၊ ႏိုင္ငံေရး ပါ၀င္ပတ္သက္ခြင့္ အနည္းငယ္ ေပးလာျခင္း စသည္တို႕တြင္ ႏိုင္ငံစီးပြားေရး အေျခအေနႏွင့္ ပတ္သက္ေသာ အေျခအေနမ်ား ပါ၀င္ေလ့ရွိသည္။ ႏိုင္ငံတႏိုင္ငံတြင္ ေငြေၾကးေဖာင္းပြမွဳႏွဳန္းမ်ားျပီး၊ အလုပ္လက္မဲ့ရာခိုင္ႏွဳန္း ျမင့္မားေနပါက အရပ္သားျပည္သူလူထုကို ႏိုင္ငံေရးပါ၀င္ပတ္သက္ခြင့္ အနည္းငယ္ ေပး၍ စိတ္၀င္စားမွဳ အာရံုေျပာင္းေပးရသည္။ ယင္းသို႕ မဟုတ္လွ်င္ စီးပြားေရး ဆုပ္ယုတ္မွဳ အေျခအေနေပၚမူတည္၍ အာဏာရွင္ဆန္႕က်င္ေရး စနစ္ လွဳပ္ရွားမွဳမ်ား ေပၚထြက္လာႏိုင္သည္။

အခ်ိဳ႕က ဆိုတတ္ၾကသည္။ အာဏာရွင္မ်ားက ေရြးေကာက္ပြဲ မလုပ္ေပးပဲ အာဏာဆက္သိမ္းလွ်င္လဲ ရပါလ်က္ ေရြးေကာက္ပြဲျပဳလုပ္ေပးသည္မွာ အာဏာရွင္ဘက္က သေဘာထား ေပ်ာ့ေပ်ာင္းလာျခင္းျဖစ္သည္ ဟု ဆိုတတ္ၾကသည္။ အာဏာရွင္တို႕ဘက္မွ စတင္သည့္ political liberalization ျဖစ္ရပ္အခ်ိဳ႕အတြက္ ဤအဆိုမွာ မွန္ေကာင္းမွန္မည္ ျဖစ္ေသာ္လည္း ျဖစ္ရပ္တိုင္း တြင္ကား မဟုတ္ေခ်။ ေခြးတေကာင္ကို အျပင္သို႕ ေခၚ၍ လမ္းေလွ်ာက္ထြက္ပါက လက္ထဲတြင္ အတင္းဆုပ္ျပီး ကိုင္ထား၍ မရ။ မထင္မွတ္ခ်ိန္တြင္ လြတ္ထြက္သြားႏိုင္သည္။ လမ္းေလွ်ာက္ခြင့္၊ ေျပးခြင့္ အနည္းငယ္ကိုေတာ့ ေပးရသည္။ ကိုင္ထားေသာ ၾကိဳးကို လိုသလို အဆြဲအဆန္႕ လုပ္ႏိုင္ဖို႕သာ လိုသည္။ political liberalization ဆိုသည္မွာလည္း ဤနည္းႏွယ္ႏွယ္ပင္။ လြတ္ထြက္သြားမည္စိုး၍ ၾကိဳးတန္းလန္းျဖင့္ လြတ္လပ္ခြင့္ ေပးလိုက္ျခင္းသာ ျဖစ္သည္။

၁၉၇၃ ခုႏွစ္က အီဂ်စ္ႏိုင္ငံတြင္ Sadet က တံခါးဖြင့္ စီးပြားေရး မူ၀ါဒကို က်င့္သံုးခဲ့သည္။ တံခါးဖြင့္ စီးပြားေရး မူ၀ါဒ က်င့္သံုးခ်ိန္တြင္ ျပဳလုပ္ရန္ လိုအပ္သည့္ အျခားေသာ macro-economic arrangements မ်ားကို မျပဳလုပ္ေသာေၾကာင့္ လက္တဆုပ္စာ လုပ္ငန္းရွင္ တစုသာ ေပၚထြက္လာျပီး၊ တိုင္းျပည္တြင္ ဆင္းရဲခ်မ္းသာ ကြာဟႏွဳန္းက မတရား ထိုးတက္သြားခဲ့သည္။ ၁၉၇၇ ခုႏွစ္တြင္ အေျခခံစားေသာက္ကုန္ ေစ်းႏွဳန္းမ်ားက တရေဟာ ထိုးတက္သြားျပန္ရာ ႏိုင္ငံႏွင့္ အ၀ွမ္း ဆႏၵျပပြဲမ်ား ေပၚလာေတာ့သည္။ အဆိုပါ အေျခအေနမ်ား ထပ္မံ ေပၚေပါက္လာျခင္း မရွိေစရန္ အီဂ်စ္အစိုးရက အတိုက္အခံပါတီမ်ားကို ပါတီေထာင္ခြင့္ ေပးလိုက္သည္။ လူအမ်ားကို လြတ္လပ္စြာ စုေ၀းခြင့္၊ ေျပာဆိုခြင့္ အနည္းငယ္ ေပးလိုက္သည္။

စိတ္ပညာသေဘာအရ လူတေယာက္၏ စိတ္ထဲတြင္ ပိတ္ေလွာင္မြန္းၾကပ္ေနမွဳကို လြတ္လပ္စြာ ေဖာ္ထုတ္ခြင့္ ေပးလိုက္သည့္အခါ ထိုလူ၏ စိတ္ထဲတြင္ ေပါ့ပါးသြားေလ့ရိွရာ အာဏာရွင္အစိုးရသို႕ စုျပံဳလာေသာ မေက်နပ္မွဳမ်ားကို ေဖာ္ထုတ္ခြင့္ျပဳ လိုက္ျခင္းျဖင့္ မေက်နပ္မွဳမ်ား ေပါက္ကြဲထြက္သြားျပီး ဆန္႕က်င္သည့္ အဆင့္သို႕ မတက္လွမ္းေတာ့ပဲ ျပီးသြားတတ္သည္။ အီဂ်စ္ႏိုင္ငံအပါအ၀င္ အေရွ႕အလယ္ပိုင္း ႏိုင္ငံအမ်ားစုတြင္ တတိယလွိဳင္း ဒီမိုကေရစီ လွိဳင္းလံုးၾကီးႏွင့္ ေမ်ာမပါပဲ အာဏာရွင္အစိုးရမ်ား ရပ္တည္ေနႏိုင္သည့္ အေၾကာင္းအခ်က္မ်ားတြင္ ဤအခ်က္ကလဲ တခ်က္ အပါအ၀င္ပင္ျဖစ္သည္။ အေရွ႕အလယ္ပိုင္းေဒသမွ ႏိုင္ငံမ်ားတြင္ political liberalization အေတြးအေခၚ လႊမ္းမိုးခဲ့သည္မွာ ဆယ္စုႏွစ္ေပါင္းမ်ားစြာ ရွိခဲ့ျပီး၊ ဒီမိုကေရစီ ပန္းတိုင္သို႕ တက္လွမ္းျခင္း မရွိပဲ ရပ္တန္႕ေနခဲ့သည္မွာလဲ ကာလအတန္ၾကာျမင့္ခဲ့ျပီျဖစ္သည္။ မည္သို႕ဆိုေစ political liberalization အေတြးအေခၚသည္ အာဏာရွင္ အစိုးရမ်ားမွ အာဏာကို အသြင္သ႑ာန္တမ်ိဳးျဖင့္ ဆက္လက္ခ်ဳပ္ကိုင္ထားႏိုင္ေစေရးအတြက္ ေဆးေကာင္းတခြက္ပင္ ျဖစ္သည္။ စီးပြားေရး အက်ပ္အတည္း ျပႆနာမ်ားကို ႏိုင္ငံေရးနည္းလမ္းျဖင့္ အာရံုေျပာင္းေပးႏိုင္သည့္ မ်က္လွည့္ ဆရာ တပါး ဟုလည္း ဆိုႏိုင္မည္ျဖစ္သည္။

သို႕ရာတြင္ political liberalization ႏွင့္ စီးပြားေရးဖြံ႕ျဖိဳးတိုးတက္မွဳတို႕သည္ လံုး၀ ဆက္စပ္ျခင္း မရွိသည္ကား မဟုတ္။ political liberalization လုပ္ခ်ိန္ႏွင့္ တျပိဳင္နက္တည္းတြင္ economic liberalization ကိုပါ ပူးတြဲလုပ္ေဆာင္ရန္ လိုအပ္သည္။ အသြင္ေျပာင္းကာလ စီးပြားေရး အေျခအေနကို မွန္ကန္ေသာ မူ၀ါဒမ်ား ခ်မွတ္၍ ရလဒ္ေကာင္းမ်ား ေပၚထြက္လာေအာင္ ေဆာင္ရြက္ရန္ လိုအပ္သည္။ Transition-induced contraction ေၾကာင့္ ျဖစ္လာႏိုင္ေသာ ထုတ္လုပ္မွဳႏွဳန္း က်ဆင္းျခင္းကို ၾကိဳတင္ကာကြယ္ထားႏိုင္မည့္ မူမ်ား ခ်ရမည္။ supplier-buyer relationship ကို ဖရိုမရဲ မျဖစ္ေစရန္ ထိန္းေက်ာင္းေပးရမည္။

အသြင္ကူးကာလ စီးပြားေရး ျပဳျပင္ေျပာင္းလဲမွဳတြင္ အေရးၾကီးေသာ ဧရိယာ သံုးမ်ိဳးျဖစ္ေသာ liberalization of internal markets, liberalization of external markets, privatization and restructuring စသည္တို႕တြင္ သင့္ေလ်ာ္ေသာ မူ၀ါဒမ်ား ခ်မွတ္ရန္ လိုအပ္သည္။ အသြင္ကူးကာလ စီးပြားေရး ျပဳျပင္ေျပာင္းလဲမွဳ ဆိုင္ရာ မဟာဗ်ဴဟာ ႏွစ္မ်ိဳးျဖစ္သည့္ shock therapy ႏွင့္ gradual reform strategy တို႕အနက္ အခ်ိန္ကာလႏွင့္ ကိုင္ညီသည့္ မဟာဗ်ဴဟာကို ေရြးခ်ယ္ႏိုင္မွဳကလည္း အေရးၾကီးေလသည္။

စီးပြားေရးအေျခအေနဆိုးရြားမွဳေၾကာင့္ political liberalization စတင္လာျခင္း ျဖစ္ေသာ္လည္း၊ တက္လာသည့္ အစိုးရသစ္မွ အေျခအေနႏွင့္ ကိုက္ညီမည့္ စီးပြားေရးမူ၀ါဒမ်ားကို မွန္မွန္ကန္ကန္ အသံုးခ်ႏိုင္လွ်င္ liberalization ႏွင့္ economic growth တို႕အၾကားတြင္ positive relationship ျဖစ္လာႏိုင္သည္ျဖစ္ရာ economic reform မ်ား၏ adverse effects မ်ားကို ထိန္းခ်ဳပ္ရန္ နည္းလမ္းမ်ားကို ရွာေဖြၾကရမည္ျဖစ္သည္။ ဒီမိုကေရစီႏွင့္ economic growth တို႕အၾကားမွ ဆက္စပ္မွဳမွာ positive တခုတည္း မဟုတ္ေၾကာင္းကိုလည္း သတိျပဳၾကရန္ လိုအပ္သည္။ political liberalization ႏွင့္ economic liberalization တို႕ တျပိဳင္တည္း ျဖစ္မလာပါက negative marginal effects မ်ား ေပၚထြက္လာတတ္ပါသည္။

အေရးၾကီးဆံုးအခ်က္မွာ ဒီမိုကေရစီသည္ ႏိုင္ငံေရး မေသခ်ာမွဳႏွင့္ ဆက္စပ္ေနျခင္း ျဖစ္ပါသည္။ ဒီမိုကေရစီ အစိုးရမ်ားသည္ ေရြးေကာက္ပြဲမ်ားျဖင့္ မူ၀ါဒ ခ်မွတ္ႏိုင္ေရးကို ၾကိဳးပမ္းၾကရသည္ျဖစ္ရာ စီးပြားေရး မူ၀ါဒ သက္တမ္းမ်ားသည္ ေရြးေကာက္ပြဲသက္တမ္းျဖင့္ အခ်ိန္မတူညီပဲ economic reform ၏ ေရတို adverse effects မ်ား ေနာက္တၾကိမ္ ေရြးေကာက္ပြဲမတိုင္မီ ေပၚထြက္လာျပီး၊ ေရြးေကာက္ပြဲသစ္တြင္ ႏိုင္ငံေရးအရ backlash ျဖစ္မည္ကို အာဏာရပါတီမ်ားက စိုးရိမ္ေလ့ရွိၾကပါသည္။ သို႕ျဖစ္ရာ ေရတိုတြင္ ေႏွာင့္ေႏွးေသာ္လည္း ေရရွည္ အက်ိဳးစီးပြားကို ေဆာင္က်ဥ္းေပးႏိုင္မည့္ မူ၀ါဒမ်ားကို ေရွာင္ၾကဥ္၍ ေရတိုအက်ိဳးစီးပြားကိုသာ ၾကည့္တတ္ၾကေလရာ ဒီမိုကေရစီ အေျခခံသေဘာတရားျဖစ္သည့္ ေရြးေကာက္ပြဲျပဳလုပ္ျခင္းကပင္လွ်င္ ေရရွည္စီးပြားေရး တိုးတက္မွဳကို ျပန္လည္ ထိခိုက္လာသည္မ်ားလည္း ရွိတတ္ပါသည္။

အထက္ပါ အခ်က္မ်ားအျပင္ political liberalization အေတြးအေခၚျဖင့္ ဒီမိုကေရစီ ပန္းတိုင္သို႕ အေရာက္သြားေရးတြင္ အခက္အခဲျဖစ္ေစႏိုင္မည့္ ပထ၀ီ၀င္ ႏိုင္ငံေရး အေျခအေနမ်ား၊ ႏိုင္ငံတကာကုန္သြယ္ေရး၊ ႏိုင္ငံျခားေရး အေျခအေနမ်ားႏွင့္ လူမွဳေရး အေျခအေနမ်ားစြာလဲ ရွိပါေသးသည္။ Political liberalization ဆိုင္ရာ က်မ္းတေစာင္ မဟုတ္၍ အက်ယ္မခ်ဲ႕လိုေတာ့ပါ။ Political liberalization အေတြးအေခၚကို ကိုင္စြဲ၍ ဒီမိုကေရစီ ပန္းတိုင္ကို အေရာက္ခ်ီရန္ ရည္ရြယ္သူမ်ားအေနျဖင့္ အဆိုပါ အေျခအေနမ်ားကို နားလည္သိရွိထားၾကရန္ လိုအပ္ေပလိမ့္မည္။

(ဆက္လက္ေဖာ္ျပပါမည္)


ခင္မမမ်ိဳး

အျပည့္အစံုဖတ္ခ်င္ရင္..>>>

ျပန္ေခါက္ထားခဲ့ပါ..>>>

အေတြးအေခၚႏွင့္ လမ္းစဥ္ (အပိုင္း - ၄)

Political Liberalization အေတြးအေခၚ

Political Liberalization ဆိုသည္မွာ အာဏာရွင္တို႕ဘက္မွ civil liberties မ်ား ဖန္တီးေပးျခင္းႏွင့္ ဖိႏွိပ္မွဳမ်ား ေလွ်ာ့ခ်ျခင္း (ease of repression) လုပ္ျခင္းမ်ားကို ဆိုလိုပါသည္။ အဆိုပါ အေတြးအေခၚအား အာဏာရွင္တို႕ဘက္က က်င့္သံုးလာခ်ိန္တြင္ အာဏာရွင္ေရြးေကာက္ပြဲ (authoritarian elections) မ်ား ေပၚထြက္လာေလ့ရွိပါသည္။

ဒီမိုကေရစီ အသြင္ကူးေျပာင္းမွဳျဖစ္စဥ္၏ ေနာက္ဆံုးပန္းတိုင္ျဖစ္ေသာ democratic consolidation ကို ေဖာ္ေဆာင္ေပးႏိုင္သည့္ အေတြးအေခၚ တရပ္ျဖစ္ေသာ္လည္း political liberalization ႏွင့္ initial transition မွာ ကြဲျပားျခားနားပါသည္။ Initial transition ကို ဒီမိုကေရစီအသြင္ကူးေျပာင္းမွဳျဖစ္စဥ္ (Democratization)၏ ကနဦးအစိတ္အပိုင္း အျဖစ္သတ္မွတ္ထားေသာ္လည္း political liberalization က်င့္သံုးအေကာင္အထည္ေဖာ္မွဳ ျဖစ္ရပ္တိုင္းအား ဒီမိုကေရစီ အသြင္ကူးေျပာင္းမွဳ၏ ကနဦးအစိတ္အပိုင္း အျဖစ္ သတ္မွတ္ထားျခင္း မရွိပါ။

ႏိုင္ငံေရးပညာရွင္မ်ားက အဆိုပါ ကြဲျပားျခားနားမွဳကို ရွင္းရွင္းလင္းလင္း မီးေမာင္းထိုးျပေလ့ရွိၾကပါသည္။ Holger ႏွင့္ Schlumberger တို႕က political liberalization ႏွင့္ ဒီမိုကေရစီ အသြင္ကူးေျပာင္းမွဳျဖစ္စဥ္တို႕မွာ ေနာက္ဆံုးရလဒ္အေျဖ (end result) ေပၚ မူတူ၍ ကြဲျပားေၾကာင္း ေရးသားခဲ့ၾကပါသည္။ ဒီမိုကေရစီ အသြင္ကူးေျပာင္းမွဳျဖစ္စဥ္မွာ ဒီမိုကေရစီ စနစ္ အျမစ္တြယ္ ခိုင္မာရွင္သန္မွဳရွိရန္ ဦးတည္သည့္ ရွင္းလင္းေသာ ေနာက္ဆံုးရလဒ္ ရွိေသာ္လည္း၊ political liberalization မွာကား ဒီမိုကေရစီစနစ္ အျမစ္တြယ္ ခိုင္မာရွင္သန္မွဳ (Democratic consolidation) သို႕ ဦးတည္ျခင္းမရွိပဲ လမ္းတ၀က္တြင္ပင္ အာဏာရွင္တို႕ဘက္မွ liberalization ကို ရပ္ဆိုင္းကာ အာဏာျပန္သိမ္းျပီး၊ authoritarian စနစ္ကို အသက္ျပန္သြင္းျခင္းလည္း ျဖစ္ႏိုင္သည္။ တပိုင္းတစ ရပ္ဆိုင္းထားျခင္းမ်ားလဲ ျဖစ္ႏိုင္သည့္အတြက္ တိက်ေသာ end result ကို သတ္မွတ္၍ မရႏိုင္ေၾကာင္း သုေတသနျပဳခ်က္မ်ားအရ ေတြ႕ရွိခဲ့ၾကပါသည္။

ႏိုင္ငံေရးပညာရွင္ Pool ကလဲ Political Liberalization ဆိုသည္မွာ ဒီမိုကေရစီ၏ အေျခခံ သေဘာတရားမ်ားကို မိတ္ဆက္ျခင္းမွ်သာ ျဖစ္ျပီး၊ ဒီမိုကေရစီပန္းတိုင္ကို ဦးတည္ေဖာ္ေဆာင္သည္ဟု မည္သူမွ် တပ္အပ္ေသခ်ာ မေျပာႏိုင္ေၾကာင္း ရွင္းလင္းေျပာၾကားခဲ့ပါသည္။ ႏိုင္ငံေရးပညာရွင္ Monshipouri က Political Liberalization ျဖစ္ရပ္တိုင္းတြင္ ဒီမိုကေရစီစနစ္ တည္ေဆာက္မွဳ ျဖစ္မလာႏိုင္ေသာ္လည္း political liberalization ျပဳလုပ္ျခင္းအားျဖင့္ အာဏာရွင္တို႕၏ သက္တမ္းကို ဆြဲဆန္႕ေပးႏိုင္ေၾကာင္းႏွင့္ အာဏာရွင္တို႕ ရင္ဆိုင္ရတတ္သည့္ ႏိုင္ငံေရး၊ စီးပြားေရး၊ လူမွဳေရး အက်ပ္အတည္းမ်ားကို ေရတို ေျဖရွင္းျခင္း အေတြးအေခၚတခုအျဖစ္ အသံုးခ်ႏိုင္ေၾကာင္း ေရးသားေဖာ္ျပခဲ့ပါသည္။ ဖြံ႕ျဖိဳးဆဲႏိုင္ငံမ်ားတြင္ ျဖစ္ေပၚေနတတ္သည့္ ႏိုင္ငံေရးမတည္ျငိမ္မွဳမ်ား၊ စစ္ပြဲမ်ား၊ စီးပြားေရး၊ လူမွဳေရး ျပႆနာမ်ားကို political liberalization အေတြးအေခၚျဖင့္ ေျဖရွင္းပါက ညင္သာေသာ ေျပာင္းလဲတိုးတက္မွဳမ်ား ရွိႏိုင္ေၾကာင္းႏွင့္ အဆိုပါႏိုင္ငံမ်ားရွိ လူ႕အဖြဲ႕အစည္းမ်ားကို ဒီမိုကေရစီ စနစ္အတြက္ ၾကိဳတင္မိတ္ဆက္ျပင္ဆင္ေပးရာ ေရာက္ေၾကာင္း Monshipouri က ဆိုထားခဲ့ပါသည္။

Political Liberalization ႏွင့္ ကနဦးဒီမိုကေရစီ အသြင္ကူးေျပာင္းမွဳတို႕သည္ ဤသို႕ ကြဲျပားျခားနားေနေသာ္ျငား political liberalization သည္ civil liberties အခ်ိဳ႕ကို အကာအကြယ္ ေပးႏိုင္လာသျဖင့္ expansion of public space ျဖစ္ေၾကာင္းကိုကား ပညာရွင္အမ်ားစုက တညီတညြတ္တည္း လက္ခံထားခဲ့ၾကပါသည္။ ျခံဳငံုၾကည့္ပါက political liberalization ဆိုသည္မွာ အာဏာရွင္တို႕မွ ပိတ္ဆို႕ထားသည့္ တံခါးအား အနည္းငယ္ ဟေပးျခင္းျဖင့္ လူတဦးခ်င္း၏ အေတြးအျမင္ေဖာ္ျပခ်က္၊ လူ႕အဖြဲ႕အစည္းအတြင္း လွဳပ္ရွားမွဳႏွင့္ ႏိုင္ငံေရးပါ၀င္ပတ္သက္မွဳတို႕ကို အကန္႕အသတ္ျဖင့္ ခြင့္ေပးျခင္း ျဖစ္ေပသည္။ သို႕ရာတြင္ အာဏာရွင္တို႕ ဖြင့္ေပးေသာ အေပါက္မွ အာဏာရွင္တို႕ ခ်ဳပ္ကိုင္ထားေသာ အိမ္အတြင္းသို႕ ၀င္ေရာက္ေနထိုင္ရမည္ျဖစ္ရာ ဧည့္သည္တို႕၏ ထံုးစံအတိုင္း အိမ္ရွင္မ်ား ခ်မွတ္ထားေသာ စည္းကမ္းကိုေတာ့ လိုက္နာရန္ လိုအပ္ေပသည္။ ဧည့္သည္မ်ားမွ စည္းကမ္းကို မလိုက္နာလွ်င္ကား အိမ္ေပၚမွ ႏွင္ခ်၍ ဖြင့္ထားေသာ တံခါးကို အာဏာရွင္တို႕ဘက္မွ အခ်ိန္မေရြး ျပန္လည္ ပိတ္ပိုင္ခြင့္လည္း ရွိေလသည္။ ယင္းမွာ political liberalization အေတြးအေခၚ၏ အေျခခံ သေဘာတရား ျဖစ္ေလသည္။

political liberalization သည္ စစ္မွန္ေသာ ဒီမိုကေရစီ ပန္းတိုင္သို႕ အေရာက္လွမ္းေရးကို ေဆာင္က်ဥ္းေပးႏိုင္သည္လား (၀ါ) political liberalization အေတြးအေခၚကို ကိုင္စြဲျခင္းျဖင့္ ဒီမိုကေရစီ ရႏိုင္သလား ဆိုသည္ႏွင့္ ပတ္သက္၍မူ အယူအဆႏွစ္မ်ိဳး ေပၚထြက္လာပါသည္။ တမ်ိဳးက political actors မ်ားေပၚတြင္ မူတည္သည့္ အေတြးအျမင္ ျဖစ္ပါသည္။ အဆိုပါ အယူအဆအရ ဒီမိုကေရစီအေရးတြင္ အာဏာရွင္မ်ားဘက္၌ hardliners ႏွင့္ softliners ဆိုေသာ ႏိုင္ငံေရးဇာတ္ေကာင္ႏွစ္မ်ိဳး ေပၚထြက္လာျပီး၊ အတိုက္အခံမ်ားဘက္၌ opportunists, moderates ႏွင့္ radicals ဆိုေသာ ႏိုင္ငံေရးဇာတ္ေကာင္ သံုးမ်ိဳး ေပၚထြက္လာႏိုင္ပါသည္။

Hardliners ဆိုသူမ်ားမွာ အာဏာရွင္စနစ္ကိုပင္ ေရရွည္တည္တံ့ခိုင္ျမဲလိုသူမ်ားျဖစ္ျပီး၊ softliners ဆိုသူမ်ားမွာ ဒီမိုကေရစီစနစ္ တည္ေဆာက္ေရးအတြက္ အတိုက္အခံမ်ားႏွင့္ ပူးေပါင္းေဆာင္ရြက္ေရး ေစ့စပ္ညွိႏွိဳင္းေရးကို လိုလားသူမ်ားျဖစ္သည္။ opportunists ဆိုသူမ်ားကား ဒီမိုကေရစီစနစ္ တည္ေဆာက္ေရးကို စိတ္၀င္စားသူမ်ား မဟုတ္ပဲ ဒီမိုကေရစီ အေရးကို အေၾကာင္းျပဳ၍ ကိုယ္က်ိဳးရွာလိုသူမ်ားျဖစ္သည္။ moderates ဆိုသူမ်ားကား ဒီမိုကေရစီစနစ္ ခိုင္မာရွင္သန္ေရးကို လိုလားသူမ်ားျဖစ္ျပီး၊ မည္သို႕ေသာ ေျပာင္းလဲမွဳမ်ားကိုျဖစ္ေစ လက္ခံႏိုင္သူမ်ား ျဖစ္သည္။ radicals ဆိုသူမ်ားကား အာဏာရွင္တို႕ႏွင့္ compromise မလုပ္ရေသာ ဒီမိုကေရစီ အသြင္ကူးေျပာင္းမွဳကို ေဖာ္ေဆာင္လိုသူမ်ား ျဖစ္သည္။ လက္တင္အေမရိက ဒီမိုကေရစီအသြင္ကူးေျပာင္းမွဳ သင္ခန္းစာမ်ားအရ political liberalization ကို အာဏာရွင္ဘက္မွ softliners မ်ားႏွင့္ အတိုက္အခံဘက္မွ moderates မ်ားက ထိန္းေက်ာင္းေပးႏိုင္လွ်င္ ဒီမိုကေရစီ ခိုင္မာရွင္သန္ေရး လမ္းေၾကာင္းေပၚသို႕ ေရာက္သြားႏိုင္ေၾကာင္း ပညာရွင္မ်ားက ေလ့လာေတြ႕ရွိခဲ့ၾကေလသည္။

အျခားအယူအဆတခုမွာကား အာဏာရွင္တို႕တြင္ အာဏာရွင္စနစ္ကို ထိန္းသိမ္းထားလိုေသာအုပ္စုႏွင့္ အာဏာရွင္စနစ္ကို ဆက္လက္က်င့္သံုး၍ မျဖစ္ႏိုင္ဟု ယူဆေသာ အုပ္စုႏွစ္စု ကြဲျပားသြားသျဖင့္ အာဏာရွင္တို႕အၾကား အကြဲအျပဲ (intra-regime factionalism) ႏွင့္ စစ္တပ္မွ ေခါင္းေဆာင္အခ်ိဳ႕ခြဲထြက္ျပီး အတိုက္အခံတို႕ႏွင့္ ေပါင္းသြားသည့္အခါ ျဖစ္လာေလ့ရွိေသာ intra-military factionalism မ်ား၊ degradation of military institution ျဖစ္ျခင္းမ်ားကို ထိန္းခ်ဳပ္ရန္ political liberalization ကို အာဏာရွင္ေခါင္းေဆာင္မ်ားက အေကာင္အထည္ေဖာ္လာသည္ဆိုေသာ အယူအဆျဖစ္ေလသည္။ ဤအယူအဆအရ political liberalization ကို အေကာင္အထည္ေဖာ္ရာတြင္ အာဏာရွင္တို႕ဘက္မွ paradox of success ကို ေသခ်ာေစရန္ ေဆာင္ရြက္ရသည္။ ေရြးေကာက္ပြဲမ်ားတြင္ အာဏာရွင္တို႕ ၾကိဳးကိုင္ႏိုင္သည့္ ပါတီမ်ား ဖြဲ႕စည္းျခင္း၊ အာဏာရွင္တို႕၏ ရပ္တည္မွဳကို မထိပါးေစေသာ ဥပေဒမ်ား ျပဌာန္းသတ္မွတ္ျခင္း၊ ၾကိဳးကိုင္ႏိုင္သည့္ ပါတီမ်ားသာ အႏိုင္ရႏိုင္မည့္ ေရြးေကာက္ပြဲဥပေဒမ်ား ျပဌာန္းျခင္း စသည္တို႕မွာ political liberalization ၏ လိုအပ္ခ်က္တရပ္ျဖစ္ေသာ အဆိုပါ paradox of success စည္းမ်ဥ္းကို ေဖာ္ေဆာင္ျခင္း ျဖစ္ေလသည္။ paradox of success မေသခ်ာပဲႏွင့္ political liberalization ကို မည္သည့္ အာဏာရွင္ကမွ ေဖာ္ေဆာင္ျခင္း မရွိပါ။

အထက္ေဖာ္ျပပါ အယူအဆႏွစ္မ်ိဳးအနက္ ပထမအယူအဆမွ ၾကည့္လွ်င္ political liberalization သည္ ဒီမိုကေရစီ ပန္းတိုင္အေရာက္လွမ္းေရးကို ဦးတည္သည့္ အေတြးအေခၚ ျဖစ္ျပီး၊ ဒုတိယအယူအဆမွ ၾကည့္လွ်င္ကား political liberalization သည္ အာဏာရွင္စနစ္ကို ပံုစံတမ်ိဳးျဖင့္ ေရရွည္ ရွင္သန္ေနေစႏိုင္သည့္ dead end ျဖစ္ေနေသာ အေတြးအေခၚ ျဖစ္ေလသည္။ လက္တင္အေမရိက ဒီမိုကေရစီ အသြင္ကူးေျပာင္းမွဳ ျဖစ္စဥ္မ်ားအရ ပထမအယူအဆက မွန္ကန္ျပီး၊ အေရွ႕အလယ္ပိုင္းေဒသႏွင့္ အာရွတိုက္ ဒီမိုကေရစီ အသြင္ကူးေျပာင္းမွဳ ျဖစ္စဥ္မ်ားအရ ဒုတိယအယူအဆက မွန္ကန္ေနသည္ျဖစ္ရာ ႏိုင္ငံတႏိုင္ငံ ၾကံဳေတြ႕လာမည့္ political realities အေျခအေနကိုကား ခန္႕မွန္းရ အလြန္ပင္ ခက္ႏိုင္ပါသည္။

မည္သို႕ဆိုေစ အာဏာရွင္တို႕၏ political liberalization ေဖာ္ေဆာင္မွဳမ်ားကို public space ခ်ဲ႕ေပးျခင္းဟု ရွဳျမင္၍ ပထမအယူအဆကို လက္ခံက်င့္သံုးလိုေသာ moderates မ်ားအေနျဖင့္ ရလိုရျငား စမ္းသပ္ၾကည့္လိုသည္ဆိုလွ်င္ political liberalization မွ democratic consolidation သို႕ ေျပာင္းလဲရန္ ၾကိဳးပမ္းမွဳမ်ားတြင္ ေတြ႕ၾကံဳႏိုင္သည့္ obstacles မ်ားကို အာရံုစိုက္ရန္ လိုအပ္ေပသည္။ အဆိုပါ obstacles မ်ားကို ေက်ာ္လႊားႏိုင္မည့္ နည္းလမ္းမ်ားကို ၾကံဆရွာေဖြသင့္ေလသည္။ Political liberalization စတင္လာျပီးမွ ေျပာင္းျပန္ဦးတည္သြားေသာ political deliberalization မျဖစ္ေစရန္ ၾကိဳးပမ္းၾကရန္ လိုအပ္သည္။

(ဆက္လက္ေဖာ္ျပပါမည္)

ခင္မမမ်ိဳး

အျပည့္အစံုဖတ္ခ်င္ရင္..>>>

ျပန္ေခါက္ထားခဲ့ပါ..>>>

အေတြးအေခၚႏွင့္ လမ္းစဥ္ (အပိုင္း -၃)

Initial Transition အေတြးအေခၚ (သို႕မဟုတ္) အာဏာရွင္စနစ္အားျဖိဳခ်ျခင္း (authoritarian breakdown) အေတြးအေခၚ

Initial transition ျဖစ္လာေစရန္အတြက္ အေရးၾကီးဆံုးမွာ ၾကားျဖတ္အစိုးရပင္ျဖစ္ေလသည္။ ကနဦးဒီမိုကေရစီအသြင္ကူးေျပာင္းမွဳျဖစ္စဥ္၏ အဓိကေသာ့ခ်က္မွာ interim period တြင္ မည္သူမ်ားက အုပ္ခ်ဳပ္၍ အာဏာကို မည္သို႔ခြဲေ၀သံုးစြဲမည္နည္းဆိုသည့္ အခ်က္အေပၚတြင္ မူတည္သည္။ ထိုအခ်က္ကို ေသခ်ာစြာေဖာ္ထုတ္ျပီးမွသာ ဒီမိုကေရစီလွဳပ္ရွားမွဳ လမ္းေၾကာင္းမွာ တည့္တည့္ မတ္မတ္ႏွင့္ ထိထိေရာက္ေရာက္ရွိသည္။

ႏွစ္ဆယ္ရာစုေႏွာင္းပိုင္း ကနဦးဒီမိုကေရစီအသြင္ကူးေျပာင္းမွဳ ျဖစ္စဥ္မ်ားအား ေလ့လာ၍ ပညာရွင္ Shain ႏွင့္ Lintz ဆိုသူတို႔က အဆိုပါေျပာင္းလဲမွဳျဖစ္စဥ္မ်ားတြင္ ပါ၀င္ေသာ ၾကားျဖတ္အစိုးရ ပံုစံေလးမ်ိဳးကို ထုတ္ေဖာ္ ခဲ့ၾကသည္။

(၁) အတိုက္အခံမ်ားက ဦးေဆာင္ေသာ ၾကားျဖတ္အစိုးရ (Opposition-led interim government)

လူထုတိုက္ပြဲ ပံုစံျဖင့္ျဖစ္ေစ၊ လက္နက္ကိုင္ ေတာ္လွန္ေရးအသြင္ျဖင့္ျဖစ္ေစ အာဏာရွင္ အစိုးရအား ျဖဳတ္ခ် ေတာ္လွန္၍ ၾကားျဖတ္အစိုးရအျဖစ္ေၾကျငာကာ၊ ေရြးေကာက္ပြဲ က်င္းပျခင္းနည္းလမ္းျဖင့္ ဒီမိုကေရစီ ေျပာင္းလဲမွဳျဖစ္စဥ္ အခ်ိန္တိုအတြင္း ျဖစ္ေပၚလာေစရန္ ဦးေဆာင္ဦးရြက္ျပဳသည့္ အစိုးရ တရပ္ ျဖစ္သည္။

အာဏာရွင္အစိုးရ၏ ဥပေဒစိုးမိုးမွဳ၊ အာဏာသက္ေရာက္မွဳကို total rejections လုပ္ရမည္ျဖစ္၍ အသြင္ကူးစဥ္ကာလတြင္ လူထုအေပၚ၌ တာ၀န္ခံမွဳ ရွိရမည္။ တာ၀န္ယူရမည္။ (၁၉၇၄)ခုႏွစ္မွ (၁၉၇၆)ခုႏွစ္ ေပၚတူဂီႏိုင္ငံ ကနဦးဒီမုိကေရစီ ေျပာင္းလဲမွဳျဖစ္စဥ္သည္ ဤပံုစံမ်ိဳးျဖစ္သည္။

ထိုသို႔ေသာ ေျပာင္းလဲမွဳကို လုပ္ရန္ရည္ရြယ္ပါက အတိုက္အခံအုပ္စုမ်ား စုစည္းက်စ္လစ္မွဳရွိရန္ လိုအပ္သည္။ ဥာဏ္အေျမာ္အျမင္ရွိရန္ လိုအပ္သည္။ ႏိုင္ငံေရးသံုးသပ္မွဳ မွန္ကန္ရန္ လိုအပ္သည္။

အခ်ိန္အခါကို မွန္မွန္ကန္ကန္ တြက္ခ်က္တတ္ရန္ လိုအပ္သည္။ လူထုစည္းရံုးေရး ေကာင္းမြန္ရန္ လိုအပ္သည္။ ျပဳတ္က်သြားေသာ အာဏာရွင္မ်ားမွ ပုန္ကန္ျခားနားမွဳ ရွိလာႏိုင္သည္ ျဖစ္သျဖင့္ အခ်ိန္မွီ ထိန္းကြပ္ႏိုင္ရန္ စစ္ေရးသတိ၊ ႏိုင္ငံေရးသတိရွိရန္လိုအပ္သည္။ မူလအာဏာရွင္သည္ စစ္အာဏာရွင္ျဖစ္ပါက လက္နက္ကိုင္ အင္အားစုမ်ား ျပန္႕က်ဲသြားႏိုင္သည္ျဖစ္ေသာေၾကာင့္ အဆိုပါ အင္အားစုမ်ားကို ျပန္လည္ စုစည္း၍ ႏိုင္ငံတႏိုင္ငံအတြက္ လိုအပ္ေသာ က်စ္လ်စ္သည့္ တပ္မေတာ္တရပ္ ျပန္လည္ဖြဲ႕စည္းႏိုင္ရန္ အတိုက္အခံ ေခါင္းေဆာင္မ်ားတြင္ အုပ္ခ်ဳပ္မွဳ စြမ္းရည္ရွိရန္ လိုအပ္သည္။

ျမန္မာႏိုင္ငံ၏ (၁၉၈၈) လူထုအေရးေတာ္ပံုၾကီးသည္ ဤသို႔ေသာ ေျပာင္းလဲမဳွလမ္းေၾကာင္းကို ဦးတည္ခဲ့ေသာ္လည္း အားနည္းခ်က္အခ်ိဳ႕ေၾကာင့္ အသက္ေသြးေခ်ြးမ်ားရင္းျပီးမွ ေပးဆပ္ခဲ့ရသည္ႏွင့္ မတန္စြာပင္ ေအာင္ပြဲႏွင့္ လြဲခဲ့ရသည္။ သမိုင္းသင္ခန္းစာ ယူတတ္ရန္ လိုေပသည္။ ထပ္ခါတလဲလဲ မွားေနသည္ဆိုလွ်င္ေတာ့ မွားသူမ်ား၏ အသံုးမက်မွဳပင္ ျဖစ္ေပေတာ့မည္။

အေရးၾကီးဆံုးအခ်က္မွာကား ထိုေျပာင္းလဲမွဳကို ဦးတည္သည္ဆိုပါက လူထုတိုက္ပြဲႏွင့္ လက္နက္ကိုင္ေတာ္လွန္ေရး လမ္းေၾကာင္းတခုခုကိုျဖစ္ေစ၊ ႏွစ္ခုလံုးကိုေပါင္းစပ္၍ တစိုက္မတ္မတ္ လုပ္ကိုင္ ရမည္။ စုစည္းမွဳအားမ်ား၏ လားရာသည္ ထိုေျပာင္းလဲမွဳကိုသာ ဦးတည္ထြက္သြားရမည္။ ၾကိဳတင္ျပင္ဆင္သင့္ သည္မ်ားကို “ ျဖစ္လာရင္ လုပ္ဖို႔နည္းရွိပါတယ္“ ဆိုေသာ မီဒီယာၾကားေကာင္းရံု စကားလံုးမ်ား ေျပာေနျခင္းျဖင့္ မဟုတ္ပဲ လက္ေတြ႔ လုပ္ေဆာင္ ထားရမည္။ ခင္းစရာ လမ္းေၾကာင္းကို ခင္းက်င္းထားရမည္။ လိုအပ္ခ်က္မ်ားကို ျဖည့္စြက္ထားရမည္။


(၂) ပါ၀ါခြဲေ၀သံုးစြဲေသာၾကားျဖတ္အစိုးရမ်ား (power-sharing interim governments)

ပါ၀ါခြဲေ၀သံုးစြဲေသာ ၾကားျဖတ္အစိုးရမ်ားဆိုသည္မွာ အာဏာရွင္အစိုးရမွ အခ်ိဳ႕ေသာ အဖြဲ႕၀င္မ်ားႏွင့္ အတိုက္အခံမ်ားမွ အခ်ိဳ႕ေသာ အဖြဲ႕၀င္မ်ားတို႔ နားလည္မွဳယူ၍ ေရြးေကာက္ပြဲမ်ား မက်င္းပမီ ယာယီ ၾကားျဖတ္အစိုးရအျဖစ္ ဖြဲ႕စည္းကာ အတူတကြ ပူးေပါင္းေဆာင္ရြက္ၾကျခင္းျဖစ္သည္။ ထိုသို႔ေသာ ေျပာင္းလဲမွဳ လမ္းေၾကာင္းမွာ ႏိုင္ငံေရးအရ ပ႗ိပကၡ မမ်ားလွပဲ တည္ျငိမ္သည္။ ေျပာင္းလဲမွဳမွာ ညင္သာသည္။ အတိုက္အခံမ်ား၏ ပညာသားပါပါ ေဆာင္ရြက္ႏိုင္မွဳ အထူးလိုအပ္သည္။ (၁၉၈၉) မွ (၁၉၉၁)ခုႏွစ္အထိ ပိုလန္ႏိုင္ငံ၏ ေျပာင္းလဲမွဳျဖစ္စဥ္မွာ ထိုသို႔ေသာ ပံုစံမ်ိဳးျဖစ္သည္။

ထိုေျပာင္းလဲမွဳမ်ိဳးကို ဦးတည္ပါက အာဏာရွင္ဘက္မွ ဘက္ေျပာင္းလာသူမ်ားရွိလာေစရန္ စည္းရံုးလွံဳ႕ေဆာ္မွဳ အားေကာင္းရမည္။ ထိုစည္းရံုးေရးစြမ္းရည္တြင္လည္း လွ်ိဳ႕၀ွက္ႏိုင္မွဳ စြမ္းရည္ပါ လိုအပ္သည္။ မည္သူႏွင့္ ပူးေပါင္း ေဆာင္ရြက္ရန္ အတိုက္အခံမ်ားမွ nominate လုပ္ေနသည္ကို အာဏာရွင္ဘက္သို႔ သတင္းေပါက္ၾကားျခင္း မရွိေစရ။ မဟုတ္လွ်င္ ပြဲမျပီးခင္ အခ်ိန္မွာပင္ အတိုက္အခံႏွင့္ ပူးေပါင္းခ်င္သူမ်ား လုပ္ၾကံခံလိုက္ရျခင္း၊ အဖမ္းခံလိုက္ရျခင္း၊ ထိုသူမွ စိတ္ေျပာင္း သြားျခင္းမ်ားျဖစ္ႏိုင္သည္။ လံုျခံဳေရးသည္ အေရးပါလွသည္။ ထိုသူမ်ားႏွင့္ အခ်ိတ္အဆက္ရွိ ထားျပီးမွသာ လူထုတိုက္ပြဲကို ပံုစံေဖာ္ရမည္။ လူထုတိုက္ပြဲအခ်ိန္တြင္မွ ေပၚလာလိမ့္မည္ဆိုျပီး ေစာင့္စားျခင္း၊ လိုက္လံစည္းရံုးျခင္းမ်ားသည္ မိမိ၏အင္အားကို ျဖဳန္းတီး လိုက္သကဲ့သို႕ပင္ရွိသည္။ မည္သို႔မွ် အက်ိဳးမထူးပါ။ ရန္သူ႕ထက္ ေျခတလွမ္းေနာက္က်ေနသည္ကို သတိျပဳသင့္သည္။ ေတြ႕ဆံုေဆြးေႏြးေရးေခၚျခင္း သည္လည္း ဤေျပာင္းလဲမွဳ လမ္းေၾကာင္းေပၚမွာပင္ရွိသည္။ သို႕ေပမယ့္ ထိုသို႔ေခၚခ်ိန္သည္ ႏွစ္ဘက္ဘက္မွ်ေနသည့္ အခ်ိန္မ်ိဳးတြင္သာ ျဖစ္သင့္သည္။ ပိုလန္ႏိုင္ငံတြင္ ထိုေျပာင္းလဲမွဳ လမ္းေၾကာင္းေပၚ တက္သြားႏိုင္ခဲ့သည္က ပိုလန္ႏိုင္ငံ people power movement အားေကာင္း၍ျဖစ္သည္။

(၃) အာဏာရွင္မ်ားမွဦးေဆာင္ေသာ အိမ္ေစာင့္အစိုးရမ်ား (incumbent- led caretaker governments)

အခ်ိဳ႕ေသာအေျခအေနမ်ားတြင္ အာဏာရွင္ အစိုးရကိုယ္တိုင္မွ ႏိုင္ငံ၏စီးပြားေရးယိုယြင္းမွဳကို မည္သို႕မွ် မထိန္းႏိုင္ေတာ့၍ျဖစ္ေစ၊ အုပ္စိုးသူမ်ား အခ်င္းခ်င္းသေဘာထား ကြဲလြဲမွဳေၾကာင့္ ျဖစ္ေစ၊ အတိုက္အခံမ်ား၏ ျခိမ္းေခ်ာက္ႏိုင္စြမ္းေၾကာင့္ျဖစ္ေစ၊ ဆက္လက္ထိန္းထားလွ်င္ တိုင္းျပည္တခုလံုး ဖရိုဖရဲျဖစ္လာႏိုင္ေခ် ရွိေသာေၾကာင့္ျဖစ္ေစ၊ ကနဦးဒီမိုကေရစီအသြင္ ကူးေျပာင္းမွဳ ျဖစ္စဥ္ကို စတင္ လိုက္ရသည္မ်ားရွိသည္။ ေတာင္အာဖရိကဒီမိုကေရစီအသြင္ ကူးေျပာင္းမွဳျဖစ္စဥ္သည္ ထိုသို႔ေသာေျပာင္းလဲမွဳႏွင့္ စတင္ခဲ့သည္။ incumbent de Klerk government သည္ အိမ္ေစာင့္အစိုးရအျဖစ္စတင္ခဲ့ျပီး၊ (၁၉၉၃) စက္တင္ဘာတြင္မွ power-sharing coalition အေနျဖင့္ ေျပာင္းလဲကာ ဒီမိုကေရစီအသြင္ကူးေျပာင္းမွဳကို စတင္ခဲ့ျခင္းျဖစ္သည္။

ထိုေျပာင္းလဲမွဳျဖစ္ေစရန္အတြက္ ထိေရာက္ေသာ ႏိုင္ငံတကာဖိအားမွာ အေရးပါလွသည္။ ထိေရာက္ေသာဟူေသာ စကားလံုးကို ဆိုထားပါသည္။ မစို႔မပို႔ ဟိုစပ္စပ္ ဒီစပ္စပ္၊ ေရွ႕ကဖံုးေနာက္ကေပၚ ႏိုင္ငံတကာ ဖိအားကို ဆိုလိုျခင္းမဟုတ္ပါ။ ထို႕ထက္ပို၍ အေရးၾကီးသည္ကား လူထုအား ပင္ျဖစ္ပါသည္။ လူထုအားသည္ စုစုစည္းစည္းျပတ္ျပတ္သားသားရွိေနရပါမည္။ အာဏာရွင္တို႔အား မေျပာင္းလဲလွ်င္ လံုး၀မရႏိုင္သည့္ အေျခအေနသို႔ေရာက္ေအာင္ တြန္းပို႕ထားႏိုင္ရပါမည္။

(၄) အျပည္ျပည္ဆိုင္ရာၾကားျဖတ္အစိုးရမ်ား (international interim governments)

အကယ္၍ အာဏာခြဲေ၀သံုးစြဲသည့္ ၾကားျဖတ္အစိုးရ ျဖစ္လာႏိုင္ေခ်မ်ား လံုး၀မရွိသည့္အခါ (သိုမဟုတ္) ႏွစ္ဘက္စလံုးတြင္ သမိုင္းေၾကာင္းအရ ၾကမ္းၾကဳတ္ေသာ ယွွဥ္ျပိဳင္မွဳမ်ားႏွင့္ တဦးေပၚတဦးယံုၾကည္မွဳ လံုး၀ဥႆံု ကင္းမဲ့ေနသည့္အခါ (သို႔) ႏွစ္ဘက္စလံုးမည္သူမွ် ေအာင္ပြဲရေတာ့မည္ မဟုတ္ေၾကာင္း ေသခ်ာလာသည့္အခါတြင္ ကုလသမဂၢၾကီးၾကပ္မွဳျဖင့္ အျပည္ျပည္ဆိုင္ရာ ၾကားျဖတ္အစိုးရမ်ားကို ဖြဲ႕စည္းရေလသည္။

နာမီးဘီးယား (၁၉၈၉-၁၉၉၀)ႏွင့္ ကမ္ေဘာဒီးယား (၁၉၈၃-၉၃) အေျခအေနမ်ားသည္ အဆိုပါေျပာင္းလဲမွဳျဖစ္စဥ္၏ ဥပမာမ်ားပင္ျဖစ္သည္။ သို႔ရာတြင္ ထိုသို႔ေသာ ေျပာင္းလဲမွဳျဖစ္စဥ္မ်ားတိုင္း ေအာင္ျမင္သည္ကား မဟုတ္ပါ။ အာဖဂန္နစၥတန္ႏိုင္ငံ၏ (၁၉၉၀)ျပည့္ႏွစ္ အေစာပိုင္းကာလမ်ား အေျခအေနသည္ မေအာင္ျမင္ေသာ အျပည္ျပည္ဆိုင္ရာ ၾကားျဖတ္အစိုးရကနဦး ဒီမိုကေရစီေျပာင္းလဲမွဳျဖစ္စဥ္ကို မီးေမာင္းထိုးျပေနသည္။ ထို႔႕အျပင္ အျခားအေရးၾကီးေသာ အခ်က္မွာကား သူတပါးႏွာေခါင္းျဖင့္ အသက္ရွဴသူမ်ားသည္ ကိုယ့္ႏွာေခါင္းျဖင့္ အသက္ရွဴရန္ ခဲယဥ္းသည့္ ေနာက္ဆက္တြဲ ျဖစ္ရပ္မ်ားပင္ျဖစ္သည္။

မည္သို႔ဆိုေစ ထိုေျပာင္းလဲမွဳျဖစ္စဥ္ကို ဦးတည္သည္ဆိုလွ်င္ကား Humanitarian intervention ျဖစ္လာေစရန္ ဦးစားေပး ေဆာင္ရြက္ရမည္။ သတိျပဳရန္အခ်က္ကား ထိုျဖစ္စဥ္စတင္ရန္ အခ်ိန္သည္ ႏွစ္ေပါင္းမ်ားစြာ ၾကာတတ္သည္။ ျဖစ္လာျပီးလွ်င္လည္း ေနာက္ဆက္တြဲျပႆနာမ်ား အလြန္ပင္ ၾကီးမားသည္။ ဒီမိုကေရစီအသြင္ကူးေျပာင္းမွဳ၏ ပန္းတိုင္ျဖစ္ေသာ democratic consolidation ျဖစ္ရန္ ပိုမိုခက္ခဲသည္။ Long-term effects မ်ားျပားသည္။ autonomous development တည္ေဆာက္ရန္ political and economic challenges မ်ားသည္။ ထို costs မ်ားကို benefits မ်ားျဖင့္ weighted လုပ္ၾကည့္ျပီး benefits က costs ထက္ exceed ျဖစ္မွသာ ထိုလမ္းေၾကာင္းကို ဦးတည္သင့္သည္။

ျမန္မာ့ဒီမိုကေရစီအေရးႏွင့္ ပတ္သက္သည့္ ထူးျခားေသာ အခ်က္တခုမွာကား ၁၉၈၈ လူထု အေရးေတာ္ပံုၾကီးေနာက္ပိုင္းကာလ ဒီမိုကေရစီေဖာ္ေဆာင္ေရး ၾကိဳးပမ္းခဲ့ၾကသည့္ အႏွစ္ႏွစ္ဆယ္ခရီးတြင္ အတိုက္အခံမ်ား အားလံုးသည္ ကနဦးဒီမိုကေရစီ အသြင္ကူးေျပာင္းမွဳ ျဖစ္စဥ္စတင္ရန္ အထက္တြင္ေဖာ္ျပကဲ့သို႔ နည္းလမ္းေပါင္းမ်ားစြာကို ခုန္ျပန္ေက်ာ္လႊား အသံုးျပဳခဲ့ၾကျပီးသားပင္ ျဖစ္ပါသည္။ ထိေရာက္မွဳရသင့္သေလာက္ မရခဲ့သည့္ အခ်က္မွာကား မည္သည့္လမ္းေၾကာင္းကိုမွ တစိုက္မတ္မတ္ ဦးတည္ျခင္းမရွိပဲ ဟိုေကြ႕ဟိုတက္ႏွင့္ ေလွာ္၊ ဒီေကြ႔ဒီတက္ႏွင့္ ေလွာ္ေနၾကျခင္းေၾကာင့္သာ ျဖစ္ပါသည္။ သို႔ျဖစ္ရာ လွိဳင္းထန္လွေသာ ပင္လယ္ျပင္မွ ဒီမိုကေရစီ ေလွငယ္ကား လက္နက္ကိုင္ ေတာ္လွန္ေရးဆီ ေရာက္လိုက္၊ ႏိုင္ငံတကာဖိအားဆီ ေရာက္လိုက္၊ လူထုတိုက္ပြဲဆီ ေရာက္လိုက္၊ စီးပြားေရးပိတ္ဆို႔မွဳဆီ ေရာက္လိုက္၊ ယူအင္ဆီ ေရာက္လိုက္၊ အေမရိကန္ဆီ ေရာက္လိုက္၊ အာဆီယံဆီ ေရာက္လိုက္၊ Humanitarian Intervention ဆီ ေရာက္လိုက္၊ တပ္မေတာ္အားခြဲ၍ မ်ိဳးခ်စ္ေခါင္းေဆာင္မ်ား ျပည္သူႏွင့္ ပူးေပါင္းေရးဆီ ေရာက္လိုက္ျဖစ္ကာ ပင္လယ္ျပင္ထဲတြင္ ၀ိုင္းၾကီးပတ္ပတ္လည္ေနသကဲ့သို႔ ျဖစ္လာပါေတာ့သည္။

ပို၍ ဆိုးသည့္အခ်က္မွာကား Initial Transition အေတြးအေခၚေပၚတြင္ အေျခခံထားသည့္ လမ္းေၾကာင္းမ်ားကို အေကာင္အထည္ ေဖာ္ေနေသာ္လည္း အဆိုပါအေတြးအေခၚ၏ အေရးၾကီးဆံုး အခ်က္ျဖစ္သည့္ ၾကားျဖတ္အစိုးရဖြဲ႕စည္းေရး ေရတိုရည္မွန္းခ်က္ ပန္းတိုင္က ေပ်ာက္ကြယ္ ေနျခင္းသာ ျဖစ္ေလသည္။ ၾကားျဖတ္အစိုးရ အသြင္ေဆာင္သည့္ ေတာင္းဆိုခ်က္မ်ား ထြက္ေပၚလာသည္ႏွင့္ တျပိဳင္နက္ ႏိုင္ငံေရးစစ္မ်က္ႏွာသည္ ေမရီခ်က္ပလင္း ဆြံ႕အနားမၾကားေက်ာင္း အသြင္သို႔ ေျပာင္းလဲသြားျခင္းမ်ား (သို႕မဟုတ္) ခါးပိုက္ႏွိဳက္မ်ား နယ္လုသည့္ အသြင္သို႔ ေျပာင္းလဲသြားျခင္းမ်ား ျဖစ္လာေလေတာ့သည္။

ျပည္သူလူထုက ေရြးခ်ယ္တာ၀န္ေပးထားသည့္ အေရးပါေသာ ႏိုင္ငံေရးေခါင္းေဆာင္မ်ားက ၾကားျဖတ္အစိုးရ ေပၚထြက္ေရးဆိုသည့္အခ်က္ကို တတ္ႏိုင္သမွ် ေရွာင္လႊဲေျပာဆိုေလ့ရွိၾကျပီး၊ မလြဲသာ မေရွာင္သာ အေျခအေနမ်ား ေပၚလာလွ်င္လဲ ေရငံုႏွဳတ္ပိတ္ ေနလိုက္ၾကေလ့ရွိပါသည္။ ျပည္သူလူထုက မေရြးခ်ယ္ထားပဲ တာ၀န္သိသည့္ ႏိုင္ငံေရး ေခါင္းေဆာင္မ်ားက ၾကိဳးပမ္းေတာင္းဆိုမွဳ စတင္လိုက္ပါလွ်င္လဲ ခါးပိုက္ႏွိဳက္မ်ား ကုန္းလမ္း၊ ေရလမ္း သူ႕နယ္၊ ကိုယ့္နယ္ လုသကဲ့သို႕ ပြဲပ်က္လွ်င္ျပီးေရာ သေဘာထားကား ထိုးႏွက္ တိုက္ခိုက္ၾကပါေတာ့သည္။

အေျဖကားရွင္းပါသည္။ တကၠသိုလ္က ဘြဲ႕ရခ်င္လွ်င္ အထက္တန္းစာေမးပြဲကို အရင္ေအာင္ရပါမည္။ အထက္တန္းစာေမးပြဲကို ေက်ာ္ခြသြားလို၍ မရပါ။ မျဖစ္မေန ျဖတ္သန္းရပါမည္။ဒီမိုကေရစီစနစ္ အျမစ္တြယ္ ရွင္သန္ခိုင္မာေစလိုသည့္ ေရွရည္ပန္းတိုင္ကို Initial Transition အေတြးအေခၚေပၚတြင္ အေျခခံသည့္ လမ္းေၾကာင္းမ်ားျဖင့္ သြားလိုလွ်င္ အထက္တြင္ေဖာ္ျပထားခဲ့ေသာ ၾကားျဖတ္အစိုးရ အသြင္သ႑ာန္တမ်ိဳးမ်ိဳးကို ေရတိုပန္းတိုင္အျဖစ္ ဦးတည္သတ္မွတ္ ရေတာ့မည္ျဖစ္သည္။ ယင္းအခ်က္ကို လက္မခံလိုလွ်င္ Initial Transition အေတြးအေခၚကို လက္ခံက်င့္သံုးျခင္း မျပဳပဲ Political liberalization အေတြးအေခၚကို လက္ခံလိုက္သည္က ပို၍ ေကာင္းမြန္သည္။ အေတြးအေခၚက လမ္းစဥ္မ်ားကို ဦးေဆာင္သည္ျဖစ္ရာ အေတြးအေခၚ မရွင္းလင္းပဲ ႏိုင္ငံေရးကို ဦးေဆာင္ေနလွ်င္ မျပတ္သားေသာ လမ္းစဥ္မ်ားေၾကာင့္ ရွင္းလင္းသည့္ အေတြးအေခၚ ရွိေနေသာ ႏိုင္ငံေရးသမားမ်ားသာမက ျပည္သူလူထု တရပ္လံုးကိုပါ ထိခိုက္ေစႏိုင္သည္။

ၾကားျဖတ္အစိုးရ အသြင္ေဆာင္သည့္ အစိုးရတရပ္ ေပၚထြက္လာေရးဆိုေသာ အေျခခံ ပန္းတိုင္ကို လက္ခံရံုႏွင့္ ျပီးေသးသည္ကား မဟုတ္ပဲ ဦးတည္ေသာ ၾကားျဖတ္အစိုးရအသြင္ေပၚမူတည္၍ ပိုမိုအာရံုစိုက္လုပ္ရမည့္ လမ္းေၾကာင္းမ်ား၊ ေလွ်ာ့ရမည့္ လမ္းေၾကာင္းမ်ားလည္း ရွိလာတတ္သည္။ ဥပမာ- လူထုတိုက္ပြဲႏွင့္ လက္နက္ကိုင္ေတာ္လွန္ေရးလမ္းစဥ္ကို အာရံုစိုက္သည္ဆိုလွ်င္ ေတာ္လွန္ေရးကို လူထုႏွင့္ တသားတည္းျဖစ္ေအာင္ ျပဳလုပ္ရပါမည္။ ျပည္သူအမ်ားအား ကိုယ့္အားကိုယ္ကိုးစိတ္ ျဖစ္လာေစရန္ တြန္းအားေပးရပါမည္။ ေမွ်ာ္ေတာ္ေယာင္ျဖစ္ေအာင္ အခုပဲ ႏိုင္ငံတကာ ၀င္လာေတာ့မည္ဆိုလိုက္၊ အခုပဲ လူထုနည္းနဲ႕မွ ေအာင္ျမင္ေတာ့မည္ဆိုလိုက္ လုပ္ေနျခင္းမွာ တိုက္ပြဲအတြင္း ေတြေ၀မွဳကို ျဖစ္ေစႏိုင္ပါသည္။

တိုက္ပြဲတခုတြင္ စစ္ကူလာမည္ဟု ယံုၾကည္ထားေသာ တပ္မွဴး၏ ဆံုးျဖတ္ခ်က္၊ တပ္သားမ်ား၏ခံယူခ်က္ႏွင့္ စစ္ကူမလာႏိုင္၊ မိမိဘာသာတိုက္ရမည္ဟု သိထားေသာ တပ္မွဴးတေယာက္၏ ဆံုးျဖတ္ခ်က္၊ တပ္သားမ်ား၏ ခံယူခ်က္တို႔ မည္မွ်ကြာျခားလွသည္ကို ဂရုျပဳျပီး လူထု၏ ႏိုင္ငံေရးေရခ်ိန္၊ အေတြးအေခၚ ေရခ်ိန္ႏွင့္ အကိုက္ညီဆံုးေသာ လမ္းစဥ္မ်ားကို အေကာင္အထည္ေဖာ္ၾကရမည္ျဖစ္သည္။ သို႕ျဖစ္ရာ အေတြးအေခၚ ရွင္းလင္းမွသာ ထိေရာက္ေသာ အလုပ္မ်ားကို လုပ္ႏိုင္မည္ျဖစ္ေလသည္။

အျခားေသာ အေတြးအေခၚ တခုျဖစ္သည့္ Political liberalization သို႕ ေျပာင္းလဲ လက္ခံက်င့္သံုးသူမ်ားက Initial Transition အေတြးအေခၚကို လက္ခံက်င့္သံုးခဲ့ၾကသည္မွာ အႏွစ္ႏွစ္ဆယ္ ေက်ာ္လာျပီး ထူးျခားမွဳ မရွိေတာ့၍ (၀ါ) Initial Transition အေတြးအေခၚမွ ဦးေဆာင္ထားေသာ လမ္းေၾကာင္းမ်ားသည္ ေအာင္ျမင္ႏိုင္ျခင္း မရွိေတာ့၍ အေတြးအေခၚ ေျပာင္းလဲသြားျခင္းဟု ဆိုတတ္ၾကပါသည္။ သို႕ေပမယ့္ ျမန္မာ့ဒီမိုကေရစီ အေရး အႏွစ္ႏွစ္ဆယ္ခရီးတြင္ Initial Transition အေတြးအေခၚက ဦးေဆာင္ခဲ့သည္ ဟူ၍ကား တပ္အပ္ေသခ်ာ ေျပာဆို၍ မရပါ။ Initial Transition အေတြးအေခၚ၏ လမ္းေၾကာင္းမ်ားျဖစ္ေသာ လူထုတိုက္ပြဲ၊ လက္နက္ကိုင္ ေတာ္လွန္ေရး၊ ႏိုင္ငံတကာ ဖိအားေပးေရး စသည္တို႔ကို ကိုင္စြဲခဲ့ၾကေသာ္လည္း အဆိုပါအေတြးအေခၚ၏ ေရတိုပန္းတိုင္ျဖစ္ေသာ ၾကားျဖတ္အစိုးရ ေပၚေပါက္လာေရးကို ဦးတည္ျခင္း မရွိခဲ့ၾကပါ။

ေရတိုပန္းတိုင္ေရာက္ျပီးမွ ေရရွည္ပန္းတိုင္သို႔ သြားရသည့္ လမ္းေၾကာင္းေပၚမွ အမ်ိဳးသား ျပန္လည္သင့္ျမတ္ေရး၊ ေတြ႔ဆံုေဆြးေႏြးေရး စသည္တို႔ကို ဦးတည္ရင္း အခ်ိန္ကုန္ ခဲ့ၾကသည္က မ်ားပါသည္။

ဆယ္တန္းေက်ာင္းသားက တကၠသိုလ္ ေနာက္ဆံုးႏွစ္ စာမ်ားကိုပဲ ဖတ္ေနသည့္အခါ ဆယ္တန္း စာေမးပြဲလဲ မေအာင္ႏိုင္၊ တကၠသိုလ္က ဘြဲ႔လဲ မရပဲ ကန္႔လန္႔ ကန္႔လန္႔ ျဖစ္ေနသည့္ အေျခအေနမ်ိဳးသို႔ ေရာက္ေနျခင္းသာ ျဖစ္ရာ Initial Transition အေတြးအေခၚ (သို႔မဟုတ္) အာဏာရွင္ စနစ္အား ျဖိဳခ် ျခင္း (authoritarian breakdown) အေတြးအေခၚမွာ လံုး၀ က်ဆင္းသြားျပီဟုကား မည္သူမွ် တပ္အပ္ေသခ်ာ ေျပာပိုင္ခြင့္မရွိ။ အင္အားမ်ားစုစည္းျပီး၊ လူထုႏွင့္အတူ လက္တြဲ၍ ေရတိုပန္းတိုင္ကို ဦးတည္ႏိုင္သည့္ အခ်ိန္တြင္ ေအာင္ျမင္ႏိုင္ေပလိမ့္မည္။

အလားတူပင္ အာဏာရွင္တို႔ဘက္မွ civil liberties မ်ား ဖန္တီးျခင္း၊ ဖိႏွိပ္မွဳ ေျဖေလွ်ာ့ျခင္းမ်ားျဖင့္ စတင္ျပဳလုပ္ေလ့ရွိသည့္ Political liberalization အေတြးအေခၚက ဦးေဆာင္သည့္ လမ္းေၾကာင္းမ်ားမွာ ေအာင္ျမင္မည္၊ က်ဆံုးမည္ကိုလည္း မည္သူမွ် တပ္အပ္ေသခ်ာ ေျပာပိုင္ခြင့္ မရွိ။ ေအာင္ျမင္ျပီး democratic consolidation ပန္းတိုင္သို႕ ေရာက္သြားသည့္ ဒီမိုကေရစီ အသြင္ကူးေျပာင္းမွဳ ျဖစ္စဥ္ သက္ေသသာဓက မ်ားရွိသကဲ့သို႕၊ လမ္းတ၀က္မွာတင္ partial democracy အျဖစ္ ကန္႕လန္႕ျဖစ္ေနသည္ မ်ားလဲ ရွိပါသည္။ ေရြးေကာက္ပြဲမ်ားတြင္ အာဏာရွင္တို႕ ဘက္မွ ေသာ္လည္းေကာင္း၊ ေနာက္ကြယ္မွ ၾကိဳးကိုင္ထားသည့္ အဖြဲ႕အစည္းမ်ားမွေသာ္ လည္းေကာင္း အေရးမလွသျဖင့္ liberalization ကို abort လုပ္လိုက္ျပီး အာဏာရွင္စနစ္ကို အသက္ျပန္သြင္းသြား သည္မ်ားရွိသကဲ့သို႔၊ တပိုင္းတစ အေျခအေနက်မွ အာဏာရွင္တို႔ စိတ္ေျပာင္းကာ အာဏာျပန္သိမ္းသြား သည္လဲ ရွိပါသည္။

ယခုဆက္လက္ျပီး Political liberalization အေတြးအေခၚက ဦးေဆာင္သည့္ ႏိုင္ငံေရး သေဘာတရားမ်ားကို တင္ျပပါမည္။

(ဆက္လက္ေဖာ္ျပပါမည္)

ခင္မမမ်ိဳး

အျပည့္အစံုဖတ္ခ်င္ရင္..>>>

ျပန္ေခါက္ထားခဲ့ပါ..>>>

အေတြးအေခၚႏွင့္ လမ္းစဥ္ (အပိုင္း -၂)

ဒီမိုကေရစီ ပန္းတိုင္

ဂရိဘာသာျဖင့္ demokratia ၊ အဓိပၸာယ္အားျဖင့္ demos (people) kratos (rule) စသည့္ စကားလံုးသည္ ျပင္သစ္ဘာသာျဖင့္ democratie သို႕ ေျပာင္းလဲ သြားခဲ့ျပီး၊ ဆယ့္ေျခာက္ရာစုတြင္ အဂၤလိပ္ဘာသာျဖင့္ democracy ဟု ထပ္ဆင့္ ေျပာင္းလဲသြားျပီး ေနာက္ပိုင္းကာလတေလွ်ာက္ ဒီမိုကေရစီဆိုေသာ စကားလံုးသည္ ကမၻာ့လူ႕အဖြဲ႕အစည္းၾကီးအတြင္းသို႕ တစထက္တစ တိုး၀င္လာခဲ့ေလသည္။ ဒီမိုကေရစီ ဟူေသာ အေတြးအေခၚတြင္ မူကြဲမ်ား၊ မ်ားစြာ ရွိပါသည္။ classical democracy, developmental republicanism, protective republicanism, protective democracy, legal democracy, developmental democracy, liberal democracy, direct democracy, participatory democracy, cosmopolitan democracy, competitive elitist democracy, social democracy စသည္ျဖင့္ ဒီမိုကေရစီ အမ်ိဳးအစားမ်ားကလဲ ကြဲျပားျခားနားၾကသည္။ ဒီမိုကေရစီႏွင့္ ပတ္သက္သည့္ သမိုင္းေၾကာင္းမ်ား၊ ျဖစ္ေပၚ တိုးတက္မွဳအဆင့္မ်ားကလဲ ရွဳပ္ေထြးနက္နဲလွသည္။

ဒီမိုကေရစီေရးရာ အေတြးအေခၚမ်ားျဖင့္ ကမၻာတ၀ွမ္းတြင္ ေၾကြလြင့္သြားခဲ့ေသာ အသက္မ်ားစြာ ရွိသကဲ့သို႕ ရွင္သန္သြားခဲ့ေသာ အသက္မ်ားစြာလဲ ရွိခဲ့သည္။ ေပးဆပ္ခဲ့ရေသာ ဘ၀မ်ားစြာ ရွိသကဲ့သို႕ ထြန္းေတာက္လာေသာ ဘ၀မ်ားစြာလဲ ရွိခဲ့သည္။ အဆိုပါ အေတြးအေခၚမ်ားႏွင့္ ပတ္သက္၍ အမွန္၊ အမွားမ်ားကိုလဲ ယေန႕အခ်ိန္ထိ ျငင္းခုန္ေနၾကဆဲ။ ျငင္းခုန္မွဳမ်ားအၾကားတြင္ ယေန႕ေခတ္ကာလ၌ မွန္ကန္ေနေသာ အခ်က္ႏွစ္ခုကေတာ့ ရွိသည္။ တခုကား ကမၻာေပၚရွိ ႏိုင္ငံေရးအေဆာက္အအံု အမ်ားအျပားသည္ မိမိတို႕ကိုယ္ကို ဒီမိုကေရစီ အသြင္သ႑ာန္ တမ်ိဳးမ်ိဳး၏ အေဆာက္အအံုတခုဟု သတ္မွတ္ေျပာဆိုေလ့ ရွိၾကျပီး၊ ႏိုင္ငံေရးသမားအမ်ားစုသည္ မိမိတို႕ကိုယ္ကို democrat ဟု သတ္မွတ္ထားၾကျခင္းျဖစ္သည္။ အျခားတခုမွာကား မည္သို႕ေသာ အေတြးအေခၚ မူကြဲမ်ားျဖင့္ တည္ေဆာက္သည့္ ဒီမိုကေရစနစ္ပင္ျဖစ္ေစ၊ ေန႕ခ်င္းညခ်င္း ေပၚထြက္လာသည္ မဟုတ္ပဲ တည္ေဆာက္မွဳ ျဖစ္စဥ္တရပ္ ရွိေနျခင္းပင္ျဖစ္သည္။

၂၀ ရာစုေႏွာင္းပိုင္းတြင္ ဒီမိုကေရစီ ေျပာင္းလဲမွဳျဖစ္စဥ္ (၀ါ) အသြင္ကူးေျပာင္းမွဳ ျဖစ္စဥ္ (democratization) ဆိုေသာ အေတြးအေခၚတရပ္က ကမၻာကို စိုးမိုးလာခဲ့သည္။ ၁၉၇၅ ခုႏွစ္တြင္ ကမၻာ့ႏိုင္ငံအမ်ားစုတြင္ က်င့္သံုးေသာ ႏိုင္ငံေရးစနစ္မ်ား၏ ေျခာက္ဆယ့္ရွစ္ရာခိုင္ႏွဳန္းမွာ အာဏာရွင္စနစ္ ျဖစ္ခဲ့ရာမွ၊ ေနာင္အႏွစ္ႏွစ္ဆယ္ၾကာ ၁၉၉၅ ခုႏွစ္တြင္ကား အာဏာရွင္စနစ္ က်င့္သံုးေသာ ႏိုင္ငံ ၂၆ ရာခိုင္ႏွဳန္းသာ က်န္ရွိေတာ့သည္။ ထိုမွ တဆင့္ တျဖည္းျဖည္း ေလ်ာ့က်သြားခဲ့ရာ ႏွစ္ဆယ့္တစ္ရာစုကာလတြင္ အာဏာရွင္စနစ္က်င့္သံုးေသာ ႏိုင္ငံအေရအတြက္မွာ လက္ခ်ိဳးေရတြက္လို႕ ရလာခဲ့ျပီး၊ ယင္းတို႕အထဲတြင္ စစ္အာဏာရွင္စနစ္ က်င့္သံုးေနေသာ ျမန္မာႏိုင္ငံလဲ ပါ၀င္ေနခဲ့သည္။

အဆိုပါ အေျခအေနမ်ိဳးတြင္ မိုးၾကိဳးပစ္ခ်ိန္၌ ကြင္းလယ္ေခါင္တြင္ ထီးထီးၾကီး ရပ္ေနရန္ မ၀ံ့မရဲ ျဖစ္၍ ပုန္းေအာင္းရာ အရိပ္ကို ရွာၾကသည့္ ထံုးစံအတိုင္း ဒီမိုကေရစီ အသြင္ကူးေျပာင္းမွဳ ဆိုေသာ အေတြးအေခၚ ေအာက္သို႕ ၀င္ေရာက္ပုန္းေအာင္းႏိုင္ရန္ စစ္အုပ္စုတို႕မွ ၾကိဳးပမ္းရပါေတာ့သည္။ ယင္းသို႕ၾကိဳးပမ္းရာတြင္ တပိုင္းတစ ဒီမိုကေရစီ (partial democracy) ႏွင့္ အာဏာရွင္စနစ္ (authoritarianism) တို႕ အၾကားတြင္ တည္ရွိေနေသာ Political liberalization လမ္းေၾကာင္းကို အာဏာရွင္တို႕ ရွာေဖြ ေတြ႕ရွိသြားၾကဟန္ တူပါသည္။ အဆိုပါ လမ္းေၾကာင္းအရ ဖိႏွိပ္မွဳ ေျဖေလွ်ာ့ျခင္း (ease of repression) မွာ အာဏာရွင္တို႕ မွ စတင္ ျပဳလုပ္ရျခင္းျဖစ္ျပီး၊ ဒီမိုကေရစီ အျမစ္တြယ္ ရွင္သန္ခိုင္မာမွဳ (democratic consolidation) ပန္းတိုင္သို႕ ဦးတည္သြားရာတြင္လည္း အာဏာရွင္တို႕၏ ဦးေဆာင္မွဳ အခန္းက႑က မပါမျဖစ္ ပါ၀င္သည္ျဖစ္ရာ ျမန္မာစစ္အာဏာရွင္တို႕သာမက မည္သည့္အာဏာရွင္အတြက္မဆို ႏွစ္ျခိဳက္ဖြယ္ လမ္းေၾကာင္းပင္ျဖစ္သည္။ အာဏာရွင္တို႕အတြက္ ပိုမို ႏွစ္ျခိဳက္ဖြယ္ရာ အခ်က္ကား political liberalization မွတဆင့္ democratic consolidation သို႕ အသြင္ကူးေျပာင္းမွဳ လမ္းေၾကာင္းသည္ အာဏာရွင္တို႕ လက္ထဲတြင္ ပိုင္ပိုင္ႏိုင္ႏိုင္ ဆုပ္ကိုင္ထားႏိုင္သည့္ လမ္းေၾကာင္း ျဖစ္သျဖင့္ ေရြးေကာက္ပြဲမ်ားတြင္ အာဏာရွင္တို႕ ဘက္မွ ေသာ္လည္းေကာင္း၊ ေနာက္ကြယ္မွ ၾကိဳးကိုင္ထားသည့္ အဖြဲ႕အစည္းမ်ားမွေသာ္ လည္းေကာင္း အေရးမလွပါက liberalization ကို abort လုပ္လိုက္ျပီး အာဏာရွင္စနစ္ကို အသက္ျပန္သြင္းရန္ (၀ါ) အာဏာျပန္သိမ္းရန္ လြယ္ကူျခင္းပင္ ျဖစ္သည္။

အာဏာရွင္မ်ားဘက္က မည္သို႕ေသာ ရည္ရြယ္ခ်က္ရွိသည္ျဖစ္ေစ၊ political liberalization ကို စတင္သည္ႏွင့္တျပိဳင္နက္ political space ကို အနည္းငယ္ ဟေပးရစျမဲျဖစ္ရာ၊ အဆိုပါ ဟေပးသည့္ အေပါက္ငယ္ေလးမွတဆင့္ တစတစ ခ်ဲ႕ထြင္ယူ၍ ဒီမိုကေရစီ အသြင္ကူးေျပာင္းမွဳ ျဖစ္စဥ္၏ ပန္းတိုင္ျဖစ္ေသာ ဒီမိုကေရစီစနစ္ အျမစ္တြယ္ ရွင္သန္ခိုင္မာမွဳ (Democratic Consolidation) ကို အေရာက္သြားရန္ ရည္ရြယ္ခ်က္ျဖင့္ political liberalization အေတြးအေခၚကို လက္ခံက်င့္သံုးသူမ်ားလဲ ေပၚထြက္လာခဲ့ပါသည္။ အခ်ိဳ႕ကလဲ ဤအေတြးအေခၚတြင္ အေျခခံ၍ ေပၚထြက္လာသည့္ လမ္းေၾကာင္းကို evolution လမ္းစဥ္ဟု ေခၚေ၀ၚ သမုတ္ၾကပါသည္။

ဤအေတြးအေခၚႏွင့္ လမ္းစဥ္ ေပၚထြက္လာသည္ႏွင့္ ကနဦး ဒီမိုကေရစီ အသြင္ကူးေျပာင္းမွဳ (Initial Transition) အေတြးအေခၚတြင္ အေျခခံ၍ ေပၚထြက္လာေသာ ႏွစ္ ႏွစ္ဆယ္ၾကာ ျမန္မာ့ႏိုင္ငံေရးကို လႊမ္းမိုးထားခဲ့သည့္ လမ္းေၾကာင္းမ်ားႏွင့္ ထိပ္တိုက္ ထိခတ္မွဳမ်ား ျဖစ္ေပၚ လာပါေတာ့သည္။

Initial Transition ဆိုသည္ကား ဒီမိုကေရစီအတိုက္အခံမ်ားမွ ဦးေဆာင္၍ ျဖစ္ေစ၊ စစ္မွန္ေသာ ဒီမိုကေရစနစ္ကို လိုလားလာသည့္ အာဏာရွင္မ်ားမွ ဦးေဆာင္၍ ျဖစ္ေစ၊ ႏိုင္ငံတကာအစိုးရႏွင့္ အဖြဲ႕အစည္းမ်ားမွ ဦးေဆာင္၍ ျဖစ္ေစ၊ ဒီမိုကေရစီအတိုက္အခံမ်ားႏွင့္ အာဏာရွင္မ်ား ပူးေပါင္း၍ ျဖစ္ေစ၊ ၾကားျဖတ္အစိုးရ (interim government) မ်ား ဖြဲ႕စည္း၍ democratic consolidation ပန္းတိုင္ကို အေရာက္သြားေစမည့္ အသြင္ကူးေျပာင္းမွဳမ်ားကို ျပဳလုပ္ျခင္းျဖစ္ပါသည္။

အခ်ိဳ႕က ဤလမ္းေၾကာင္းမ်ားကို revolution လမ္းစဥ္ဟု ေခၚေ၀ၚ သမုတ္ၾကပါသည္။ သို႕ရာတြင္ ေတာ္လွန္ေရး (revolution) ဆိုသည္ကား အလြန္တရာပင္ နက္နဲသိမ္ေမြ႕လွေသာ အေၾကာင္းအရာ တခုျဖစ္ျပီး၊ ၄င္းကိုယ္တိုင္ကပင္ ဒီမိုကေရစီ ဆိုေသာ အေတြးအေခၚၾကီး တရပ္ကဲ့သို႕ေသာ အေတြးအေခၚၾကီး တရပ္ျဖစ္ေလရာ ဒီမိုကေရစီေရးရာ တစိတ္တပိုင္း အေတြးအေခၚ ေလးတခုျဖစ္သည့္ Initial Transition အေတြးအေခၚျဖင့္ မေရာေထြးမိေစရန္ သတိျပဳေစလိုပါသည္။

Initial Transition အေတြးအေခၚေပၚတြင္ အေျခခံ၍ ေပၚေပါက္လာခဲ့သည့္ လမ္းေၾကာင္း ေလးခုကို ဆက္လက္တင္ျပပါမည္။


(ဆက္လက္ေဖာ္ျပပါမည္)

ခင္မမမ်ိဳး

အျပည့္အစံုဖတ္ခ်င္ရင္..>>>

ျပန္ေခါက္ထားခဲ့ပါ..>>>